संत्रा बागेतील उत्पादनक्षमता वाढवण्यासाठी संतुलित अन्यद्रव्ये सिचंनाला आता विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्रातील विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेश भागात संत्रा बागांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड होते. परंतु गेल्या काही वर्षांत हवामानातील अनिश्चितता, जमिनीतील पोषणतत्वांची कमतरता आणि पाण्याचा अपुरा वापर यामुळे संत्रा बागेतील उत्पादनात चढ-उतार दिसून येत आहेत. यावर उपाय म्हणून कृषी तज्ज्ञांनी संतुलित अन्यद्रव्ये सिचंनावर भर देण्याचे आवाहन केले आहे.
पोषणतत्वांचा संतुलित वापर
संत्रा बागेत फक्त नत्र, स्फुरद, पालाश या मुख्य खतांवर भर देणे पुरेसे ठरत नाही. झाडांच्या वाढीसाठी सूक्ष्म पोषणतत्वे जसे की झिंक, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम, बोरॉन, गंधक यांचा योग्य प्रमाणात वापर करणे आवश्यक आहे. ही अन्यद्रव्ये झाडांच्या पानांची हिरवाई टिकवून ठेवतात, फुलधारणा वाढवतात आणि फळांची गुणवत्ता सुधारतात. तज्ज्ञांच्या मते, संत्रा बागेत दरवर्षी माती व पानांचे विश्लेषण करून त्यानुसार खतांचा वापर करणे ही शाश्वत पद्धत आहे.
ठिबक सिचंनासोबत द्रवरूप खतांचा वापर
आजकाल ठिबक सिचंन पद्धतीमुळे पाण्याची बचत तर होतेच, पण त्याचबरोबर द्रवरूप अन्यद्रव्ये झाडांना थेट मुळांपर्यंत पोहोचवता येतात. यामुळे खतांचा अपव्यय कमी होतो आणि झाडांना आवश्यक पोषणतत्वे योग्य वेळी मिळतात. कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना ठिबक सिचंनासोबत फर्टिगेशन तंत्रज्ञान वापरण्याचा सल्ला दिला आहे. या पद्धतीत नत्र, स्फुरद, पालाश यांसोबत सूक्ष्म पोषणतत्वेही द्रवरूपात दिली जातात.
उत्पादन व गुणवत्तेत वाढ
संतुलित अन्यद्रव्ये सिचंनामुळे संत्र्यांची आकारमान, रंग, चव आणि टिकाऊपणा सुधारतो. बाजारपेठेत दर्जेदार संत्र्यांना अधिक दर मिळतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांचा थेट फायदा होतो. अनेक प्रयोगशाळा चाचण्यांमध्ये असे दिसून आले आहे की, संतुलित खतांचा वापर करणाऱ्या बागेत उत्पादन २५ ते ३० टक्क्यांनी वाढते. शिवाय झाडांची आयुष्यकालही वाढते, रोगप्रतिकारक शक्ती सुधारते आणि फळगळ कमी होते.
शाश्वत शेतीकडे वाटचाल आजच्या काळात शाश्वत शेती ही गरज बनली आहे. पाण्याचा काटकसरीने वापर, जमिनीची सुपीकता टिकवणे आणि रासायनिक खतांचा अतिरेक टाळणे हे महत्त्वाचे घटक आहेत. संतुलित अन्यद्रव्ये सिचंन ही याच दिशेने एक महत्त्वाची पायरी आहे. कृषी तज्ज्ञांचे मत आहे की, शेतकऱ्यांनी पारंपरिक पद्धतींपेक्षा वैज्ञानिक पद्धतींवर भर दिल्यास संत्रा बागेतील उत्पादनक्षमता दीर्घकाळ टिकवता येईल.
