महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना हुमणी भुंगेऱ्यांचा त्रास हा नवा नाही. ऊस, मका, भुईमूग, सोयाबीन यांसारख्या पिकांवर हुमणी भुंगेरे मोठ्या प्रमाणात हल्ला करतात. पारंपरिक रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर करूनही या कीटकांचे नियंत्रण करणे कठीण ठरते. मात्र, आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने शेतकऱ्यांना आता एक पर्यायी उपाय उपलब्ध झाला आहे – प्रकाश सापळा. हा उपाय पर्यावरणपूरक, खर्चिकदृष्ट्या परवडणारा आणि शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत प्रभावी ठरत आहे.

प्रकाश सापळ्याची संकल्पना

प्रकाश सापळा म्हणजे रात्रीच्या वेळी प्रकाशाकडे आकर्षित होणाऱ्या कीटकांना पकडण्यासाठी तयार केलेले उपकरण. हुमणी भुंगेरे हे रात्री सक्रिय होणारे कीटक असल्याने ते प्रकाशाकडे आकर्षित होतात. सापळ्यात बसवलेल्या बल्बकडे हे भुंगेरे येतात आणि खाली ठेवलेल्या पाण्याच्या भांड्यात किंवा जाळ्यात अडकतात. यामुळे शेतकऱ्यांना रासायनिक फवारणीवर अवलंबून राहावे लागत नाही.

शेतकऱ्यांसाठी फायदे

पर्यावरणपूरक उपाय :

रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर कमी होतो, त्यामुळे माती व पाण्याचे प्रदूषण टळते.

खर्चात बचत : एकदा सापळा बसवला की दीर्घकाळ वापरता येतो, त्यामुळे वारंवार औषध खरेदीची गरज राहत नाही.

उत्पादनात वाढ : कीटक नियंत्रणामुळे पिकांचे नुकसान कमी होते व उत्पादन वाढते.

शेतकरी सक्षमीकरण : शेतकरी स्वतःच कीटक नियंत्रण करू शकतो, बाह्य खर्च कमी होतो.

प्रकाश सापळा बसवण्याची पद्धत

स्थान निवड : शेताच्या मध्यभागी किंवा कीटकांचा प्रादुर्भाव जास्त असलेल्या ठिकाणी सापळा बसवावा.

उपकरणे : १०-१५ वॅटचा बल्ब, पाण्याचे भांडे, डिटर्जंट किंवा साबणाचे पाणी.

वेळ : संध्याकाळी ७ ते रात्री १० या वेळेत सापळा चालू ठेवावा.

देखभाल : दररोज पाणी बदलावे व सापळा स्वच्छ ठेवावा.

शेतकऱ्यांचे अनुभव
विदर्भातील अनेक शेतकऱ्यांनी प्रकाश सापळ्याचा वापर करून हुमणी भुंगेऱ्यांचे नियंत्रण साधले आहे. एका शेतकऱ्याने सांगितले की, “पूर्वी दर आठवड्याला औषध फवारणी करावी लागत होती. आता प्रकाश सापळ्यामुळे औषधाचा खर्च ५० टक्क्यांनी कमी झाला आहे.” तर दुसऱ्या शेतकऱ्याने नमूद केले की, “हुमणी भुंगेरे पकडल्यामुळे पिकांची वाढ चांगली झाली आणि उत्पादनात २० टक्के वाढ झाली.”

शाश्वत शेतीकडे वाटचाल
प्रकाश सापळा हा केवळ कीटक नियंत्रणाचा उपाय नाही, तर शाश्वत शेतीकडे जाणारा मार्ग आहे. रासायनिक औषधांचा वापर कमी करून शेतकरी पर्यावरणाचे रक्षण करू शकतो. तसेच, या उपायामुळे ग्रामीण भागात तंत्रज्ञानाचा प्रसार होतो आणि शेतकरी अधिक आत्मनिर्भर होतो.