Groundnut crop : भुईमूग हे तेलबिया पिकांपैकी एक महत्त्वाचे पीक असून त्याची लागवड खरीप, रब्बी व उन्हाळी हंगामात करता येते. या पिकासाठी मध्यम ते भारी, पाण्याचा चांगला निचरा होणारी जमीन योग्य ठरते. लागवडीपूर्वी जमीन खोल नांगरून भुसभुशीत करणे आवश्यक असून, शेवटच्या कुळवणीपूर्वी हेक्टरी सुमारे पाच टन चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत जमिनीत मिसळल्यास जमिनीची सुपीकता वाढते आणि पिकाच्या वाढीस पोषक वातावरण तयार होते.
भुईमुगाची लागवड करताना अधिक उत्पादन व दर्जेदार उत्पन्नासाठी सुधारित वाणांची निवड करणे महत्त्वाचे ठरते. डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेल्या ‘कोकण गौरव’, ‘कोकण ट्रॉम्बे टपोरा’ आणि ‘कोकण भूरत्न’ या जाती कोकण विभागासाठी विशेष उपयुक्त असून त्या खरीप, रब्बी तसेच उन्हाळी हंगामात लागवडीसाठी योग्य आहेत. या वाणांचा वापर केल्यास पीक वाढ जोमाने होऊन शेतकऱ्यांना स्थिर व समाधानकारक उत्पादन मिळण्यास मदत होते.
भुईमुगाच्या यशस्वी लागवडीसाठी उत्तम प्रतीचे व निरोगी बियाणे निवडणे आवश्यक असून हेक्टरी सुमारे १०० ते १२५ किलो बियाण्याचा वापर करावा. मर रोगाचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी बियाण्यास थायरम ३ ग्रॅम प्रति किलो या प्रमाणात बीजप्रक्रिया करणे उपयुक्त ठरते. यासोबतच पिकाच्या वाढीस व मुळांवरील गाठींच्या निर्मितीस चालना देण्यासाठी २० ग्रॅम रायझोबियम व ५० ग्रॅम स्फुरदाचा वापर करून बीजप्रक्रिया केल्यास उत्पादनक्षमता वाढण्यास मदत होते.
भुईमुगाची लागवड करताना पेरणीपूर्वी जमीन नीट सपाट करून घ्यावी व गरज भासल्यास पाण्याची एक पाळी द्यावी, जेणेकरून उगवण चांगली होईल. पेरणी टोकन पद्धतीने केल्यास बियाण्याचे योग्य अंतर व खोली राखली जाते. दोन ओळींमधील अंतर सुमारे ३० सेंटीमीटर ठेवणे योग्य असून, निमपसऱ्या व पसऱ्या जातींसाठी दोन ओळींमधील अंतर १० ते १५ सेंटीमीटर ठेवल्यास झाडांची वाढ संतुलित होऊन उत्पादनावर सकारात्मक परिणाम होतो.
प्लास्टिक आच्छादनाचा वापर
◼️ कोकणात अधिक उत्पादन व नफ्यासाठी भुईमुगाची लागवड रुंद वाफा व सरी पद्धतीने करावी.
◼️ लागवड अंतर ८० × २० सेंटीमीटर ठेवावे.
◼️ सात मायक्रॉन जाडीचे पारदर्शक प्लास्टिक आच्छादन वापरावे.
◼️ प्लास्टिक आच्छादनामुळे तण नियंत्रण प्रभावी होते.
पाणी व्यवस्थापन
◼️ प्लास्टिक आच्छादनामुळे पिकास कमी पाणी लागते.
◼️ त्यामुळे १ ते २ पाण्याच्या पाळ्या कमी देता येतात.
◼️ वाढीच्या कालावधीत दोन पाळ्यांतील अंतर १५ ते २० दिवस ठेवावे.
◼️ फुलोरा व शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत पाण्याचे अंतर १२ ते १५ दिवस ठेवावे.
◼️ एकूण ८ ते ९ पाण्याच्या पाळ्या पुरेशा ठरतात.
उत्पादन
◼️ प्लास्टिक आच्छादन तंत्रज्ञानामुळे हेक्टरी ४५ ते ५० क्विंटल उत्पादन मिळते.
