मराठवाड्यातील बीड जिल्ह्यातील खेर्डा गाव एकेकाळी पाण्यासाठी तहानलेले होते. उन्हाळ्यात गावकऱ्यांना पाण्याच्या टाक्या, विहिरी आणि दूरवरच्या ओढ्यांवर अवलंबून राहावे लागे. महिलांना पहाटेपासून दुपारपर्यंत पाण्यासाठी रांगा लावाव्या लागत, तर शेतकरी पिकांना पाणी देण्यासाठी आकाशाकडे पाहत राहायचे. मात्र गेल्या काही वर्षांत शासनाच्या योजनांबरोबरच गावकऱ्यांच्या एकजुटीने खेर्डा गावाने पाण्याचा प्रश्न सोडवला आहे. आज खेर्डा गाव ‘पाणीदार’ म्हणून ओळखले जाते.
पाणीटंचाईची जुनी कहाणी:
खेर्डा गावात पाण्याची टंचाई ही कायमची समस्या होती. गावातील विहिरी उन्हाळ्यात कोरड्या पडत, तर पाण्याचे टँकर हेच एकमेव आधार होते. शेतकऱ्यांना खरीप हंगामात पिके वाचवणे कठीण जायचे. अनेकदा पाण्याअभावी शेतजमिनी ओसाड पडत. गावातील तरुणांना रोजगारासाठी स्थलांतर करावे लागे. पाण्याच्या टंचाईमुळे गावात सामाजिक तणावही वाढत होता.
बदलाची सुरुवात:
२०१८ मध्ये गावकऱ्यांनी एकत्र येऊन जलसंधारण मोहिमेला सुरुवात केली. ‘जलयुक्त शिवार’ योजनेअंतर्गत तलावांची दुरुस्ती, नाले खोल करणे, बंधारे बांधणे यासारखी कामे झाली. ग्रामपंचायतीने पाणीपुरवठा योजनेसाठी निधी उभारला. गावातील शेतकऱ्यांनी स्वतःच्या जमिनीवर शेततळी तयार केली. महिलांनी पाणी बचतीसाठी जनजागृती केली. या सामूहिक प्रयत्नांमुळे गावात पाण्याचा साठा वाढू लागला.
आजचे चित्र:
खेर्डा गावात आता वर्षभर पाणी उपलब्ध आहे. गावातील प्रत्येक घराला नळजोडणी मिळाली आहे. शेतकऱ्यांनी पिकांसाठी ठिबक सिंचनाचा अवलंब केला आहे. यामुळे पिकांचे उत्पादन वाढले असून शेतकऱ्यांचे उत्पन्नही वाढले आहे. गावातील तरुणांनी शेतीत नव्या पद्धती वापरून रोजगार निर्माण केला आहे. महिलांना पाण्यासाठी रांगेत उभे राहावे लागत नाही. गावात आता हिरवाई परतली आहे.
गावकऱ्यांचा अभिमान:
खेर्डा गावातील लोक सांगतात की, “पाणी हेच जीवन आहे. आम्ही एकत्र आलो आणि पाण्याचा प्रश्न सोडवला. आज आमचे गाव पाणीदार झाले आहे.” शासनाच्या योजनांबरोबरच गावकऱ्यांची एकजूट, परिश्रम आणि दूरदृष्टी यामुळे खेर्डा गावाने तहानलेपणातून मुक्तता मिळवली आहे.
