एल-निनो म्हणजे काय?
एल-निनो हा प्रशांत महासागरातील हवामानाचा चक्र आहे, ज्यात समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान असामान्यरीत्या वाढते.
यामुळे जागतिक पातळीवर पर्जन्यमान, तापमान व वाऱ्यांचे स्वरूप बदलते.
२०२६–२७ मध्ये हा एल-निनो “सुपर एल-निनो” ठरू शकतो, ज्यामुळे २०२७ हे वर्ष सर्वात उष्ण वर्षांपैकी एक ठरण्याची शक्यता आहे.
मे महिन्यातील उष्णतेच्या लाटा
IMD च्या अंदाजानुसार मे महिन्यात हिमालयाच्या पायथ्याशी, गुजरात, महाराष्ट्र व पूर्व किनारपट्टीवरील राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटा वाढतील.
रात्रीचे तापमानही सामान्यपेक्षा जास्त राहील, ज्यामुळे उष्णतेचा ताण वाढेल.
काही भागात पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता असून, केंद्र व पूर्व भारतात पर्जन्यमान घटेल.
शेतीवरील परिणाम
खरीप हंगाम (जून–सप्टेंबर) व रब्बी हंगाम (ऑक्टोबर–जानेवारी) दोन्हीवर परिणाम होणार.
IMD ने २०२६ चा पाऊस दीर्घकालीन सरासरीच्या ९२% इतका कमी राहील असा अंदाज दिला आहे.
धान्य, डाळी व तेलबिया पिकांमध्ये उत्पादन घटण्याची शक्यता आहे.
सकारात्मक इंडियन ओशन डिपोल (IOD) परिस्थिती काही प्रमाणात मदत करू शकते, पण एल-निनोचा प्रभाव त्यावर मात करू शकतो.
जागतिक परिणाम
जागतिक तापमान विक्रमी पातळीवर पोहोचण्याची शक्यता आहे.
उत्तर अमेरिकामध्ये पावसाचे प्रमाण वाढेल, तर ऑस्ट्रेलिया व आशियातील काही भागात दुष्काळ व उष्णतेचा ताण वाढेल.
अटलांटिकमधील चक्रीवादळे कमी होतील, पण प्रशांत महासागरात तीव्र चक्रीवादळे निर्माण होऊ शकतात.
निष्कर्ष
एल-निनो २०२७ पर्यंत टिकल्याने भारतात पावसाचे प्रमाण घटणे, उष्णतेच्या लाटा वाढणे व शेती उत्पादनावर परिणाम होणे निश्चित आहे. शेतकऱ्यांनी पाणी व्यवस्थापन, उष्णतेस प्रतिकारक पिके व तंत्रज्ञानाचा वापर करून या संकटाला सामोरे जाण्याची तयारी ठेवावी.
