रोगाची ओळख

कारण: Ustilago scitaminea ही बुरशी.

लक्षणे: उसाच्या शेंड्यातून चाबकासारखा चांदीसारखा पट्टा बाहेर पडतो. आवरण तुटल्यावर काळा भाग दिसतो, जो बीजाणूंनी भरलेला असतो.

प्रसार: वारा, पाऊस, पाणी तसेच प्रादुर्भावग्रस्त बेण्यामार्फत.

प्रभाव: पाने अरुंद व आखूड राहतात, उसाची जाडी कमी होते, उत्पादन व साखर उतारा घटतो.

रोगाचा प्रादुर्भाव
उन्हाळ्यात खोडवा पिकात रोगाचे प्रमाण जास्त.
तापमान वाढल्याने रोगाला पोषक वातावरण तयार होते.
काही जातींवर (उदा. VSI 8005, CoM 0265, Co 86032) प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून आला आहे.
इतिहासात ७४० व ८०११ या जाती या रोगामुळे नामशेष झाल्या आहेत.

नियंत्रण उपाय

निरोगी बेण्याचा वापर:

प्रादुर्भावग्रस्त शेतातील ऊस बेण्यासाठी वापरू नये.

रोगग्रस्त पोग्यांचे निर्मूलन:

विळ्याने कापून प्लॅस्टीक पोत्यात भरून जाळून टाकावे.

वेळीच निर्मूलन: काणीचे फोकारे बाहेर पडण्यापूर्वी बेटांचे निर्मूलन करणे.

रासायनिक उपाय: बेणे लागवडीपूर्वी फंगिसाइडने प्रक्रिया करणे.

पीक फेरपालट: सतत ऊस पिकाऐवजी इतर पिके घेणे.

आर्थिक परिणाम
उत्पादनात २९ ते ७०% घट.
साखर उतारात ४ युनिटपर्यंत घट.
रसाची शुद्धता कमी होते, त्यामुळे कारखान्यांना कमी दर्जाचा ऊस मिळतो.

शाश्वत उपाययोजना
शेतकऱ्यांनी सामूहिक रोग व्यवस्थापन करणे आवश्यक.
जागरूकता मोहिमा: रोगाची लक्षणे ओळखणे व त्वरित उपाय करणे.

संशोधन व सुधारित वाण: रोगप्रतिकारक जातींचा वापर.

पर्यावरणपूरक उपाय: रासायनिक उपायांपेक्षा जैविक नियंत्रणावर भर.

निष्कर्ष
चाबूक काणी रोग हा ऊस शेतकऱ्यांसाठी मोठा धोका आहे. मात्र, निरोगी बेण्याचा वापर, रोगग्रस्त पोग्यांचे निर्मूलन, पीक फेरपालट आणि सुधारित वाणांचा अवलंब केल्यास शेतकरी उत्पादनात मोठी घट टाळू शकतात.