पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्यातील उरुळी कांचन गावातील मनीषा शेलार यांनी तुती रोपेनिर्मिती व्यवसायातून उल्लेखनीय यश मिळवले आहे. पारंपरिक शेतीसोबतच त्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून तुती रोपे तयार करण्याचा व्यवसाय सुरू केला. आज या व्यवसायातून त्यांना वार्षिक ८ ते ९ लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळत असून, ग्रामीण महिलांसाठी हा आदर्श ठरत आहे.
तुती रोपेनिर्मितीचा प्रवास
मनीषा शेलार यांनी सुरुवातीला लहान प्रमाणावर तुती रोपे तयार करण्यास सुरुवात केली. रेशीम उद्योगासाठी तुतीची पाने अत्यावश्यक असल्याने या रोपांची मागणी सातत्याने वाढत होती. त्यांनी कृषी विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली रोपवाटिका तंत्रज्ञान आत्मसात केले. योग्य जमिनीची निवड, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाणी व्यवस्थापन आणि रोगनियंत्रण या सर्व बाबींवर त्यांनी काटेकोर लक्ष दिले.
तंत्रज्ञानाचा वापर
तुती रोपांची गुणवत्ता टिकवण्यासाठी त्यांनी ड्रिप सिंचन, सेंद्रिय खतांचा वापर आणि नर्सरी व्यवस्थापन यांचा अवलंब केला. रोपांची वाढ जलद व्हावी यासाठी त्यांनी ऊतीसंवर्धन पद्धतीचा प्रयोग केला. यामुळे रोपे रोगमुक्त राहून बाजारात चांगल्या दराने विकली जातात.
आर्थिक यश
आज मनीषा शेलार यांच्या नर्सरीतून दरवर्षी हजारो रोपे तयार होतात. स्थानिक शेतकरी, रेशीम उत्पादक तसेच इतर जिल्ह्यांतील ग्राहकांकडून मोठ्या प्रमाणावर मागणी येते. एका रोपाला सरासरी १० ते १५ रुपये दर मिळतो. वार्षिक ८ ते ९ लाख रुपयांची कमाई करून त्यांनी आपल्या कुटुंबाला आर्थिक स्थैर्य दिले आहे. याशिवाय त्यांनी गावातील इतर महिलांना रोजगार उपलब्ध करून दिला आहे.
सामाजिक परिणाम
या व्यवसायामुळे उरुळी कांचन गावात महिलांच्या आत्मनिर्भरतेला चालना मिळाली आहे. मनीषा शेलार यांनी इतर महिलांना प्रशिक्षण देऊन त्यांना स्वयंरोजगार करण्यास प्रवृत्त केले. तुती रोपेनिर्मितीमुळे रेशीम उद्योगाला आवश्यक कच्चा माल उपलब्ध होतो, ज्यामुळे स्थानिक अर्थकारणाला बळकटी मिळते.
निष्कर्ष
तुती रोपेनिर्मिती व्यवसाय हा ग्रामीण भागातील महिलांसाठी एक उत्तम पर्याय ठरू शकतो. मनीषा शेलार यांचे उदाहरण दाखवते की योग्य नियोजन, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि चिकाटी यामुळे शेतीपूरक व्यवसायातूनही मोठे उत्पन्न मिळवता येते.
