महाराष्ट्रातील ऊस शेती ही ग्रामीण अर्थकारणाचा कणा मानली जाते. ऊस पिकाला भरपूर पाणी व पोषणद्रव्यांची गरज असते. परंतु अति खतांचा वापर केल्याने मातीची सुपीकता कमी होते, उत्पादन खर्च वाढतो आणि पर्यावरणीय संतुलन बिघडते. त्यामुळे संतुलित खत व्यवस्थापन ही काळाची गरज ठरते. संतुलित खत व्यवस्थापन म्हणजे पिकाच्या गरजेनुसार योग्य प्रमाणात सेंद्रिय व रासायनिक खतांचा वापर करून दीर्घकालीन उत्पादनक्षमता वाढविणे.
माती परीक्षणाचे महत्त्व
संतुलित खत व्यवस्थापनाची सुरुवात माती परीक्षणाने होते. मातीतील नत्र, स्फुरद, पालाश, सूक्ष्मअन्नद्रव्ये यांचे प्रमाण तपासून खतांचा वापर ठरवावा. माती परीक्षणाशिवाय खतांचा अंदाजे वापर केल्यास काही पोषणद्रव्ये जास्त प्रमाणात तर काही कमी प्रमाणात दिली जातात. यामुळे पिकाची वाढ असमतोल होते. माती परीक्षण करून शेतकरी योग्य खत योजना आखू शकतात.
सेंद्रिय खतांचा वापर
ऊस पिकासाठी सेंद्रिय खतांचा वापर अत्यंत महत्त्वाचा आहे. शेणखत, कंपोस्ट, गांडूळखत, हरभरा व सोयाबीनसारख्या डाळींचे अवशेष मातीची रचना सुधारतात. सेंद्रिय खतांमुळे मातीतील सूक्ष्मजीवांची संख्या वाढते, पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते आणि दीर्घकालीन सुपीकता टिकते. ऊस पिकाला दर हेक्टरला किमान २५ ते ३० टन शेणखत देणे आवश्यक आहे. सेंद्रिय खत वापरल्याने रासायनिक खतांचा खर्च कमी होतो.
