कृषी क्षेत्रात खरीप हंगाम जवळ आला की शेतकऱ्यांच्या मनात सर्वात मोठा प्रश्न असतो – पेरणीसाठी वापरले जाणारे बियाणे योग्य आहे का? बियाण्याची उगवणक्षमता तपासणी ही पेरणीपूर्वीची अत्यावश्यक प्रक्रिया आहे. कारण, उगवणक्षमता कमी असलेले बियाणे वापरल्यास पिकांची उगवण कमी होते, उत्पादन घटते आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक तोटा सहन करावा लागतो. त्यामुळे कृषी तज्ञांचा सल्ला असा आहे की प्रत्येक शेतकऱ्याने पेरणीपूर्वी बियाण्याची उगवणक्षमता तपासणी करूनच पेरणी करावी.

उगवणक्षमता तपासणीचे महत्त्व

बियाण्याची तपासणी ही प्रक्रिया शेतकऱ्यांना खात्री देते की पेरणीसाठी वापरले जाणारे बियाणे सक्षम आहे. उगवणक्षमता म्हणजे बियाण्यापासून रोप बाहेर येण्याची क्षमता. जर बियाण्याची उगवणक्षमता ८० टक्क्यांपेक्षा कमी असेल तर ते बियाणे पेरणीसाठी योग्य मानले जात नाही. यामुळे शेतकऱ्यांना पुन्हा पेरणी करावी लागते, वेळ आणि खर्च वाढतो.

तपासणीची पद्धत

उगवणक्षमता तपासणी साध्या घरगुती पद्धतीने करता येते.
१०० बियाणे घ्या आणि ओल्या कापडात गुंडाळून ठेवा.
ते ७ दिवस उबदार ठिकाणी ठेवा.
दररोज पाणी शिंपडून ओलसरता राखा.
७ दिवसांनी किती बियाण्यांची उगवण झाली ते मोजा. उदा. १०० पैकी ८५ बियाण्यांची उगवण झाली तर उगवणक्षमता ८५ टक्के आहे.

शेतकऱ्यांसाठी फायदे

उगवणक्षमता तपासणीचे फायदे अनेक आहेत:
योग्य बियाण्याची निवड होते.
पेरणीतील जोखीम कमी होते.
उत्पादनात स्थिरता येते.
खर्च वाचतो आणि वेळेवर पेरणी होते.
शेतकऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढतो.

तज्ञांचे मार्गदर्शन

कृषी तज्ञांचे मत आहे की शेतकऱ्यांनी बियाणे प्रक्रिया करूनच पेरणी करावी. उगवणक्षमता तपासणीबरोबरच बियाण्यांवर औषध प्रक्रिया, कीड-रोग नियंत्रणासाठी शिफारस केलेले रसायन वापरणे आवश्यक आहे. यामुळे पिकांची सुरुवातीची वाढ चांगली होते आणि उत्पादनात वाढ होते.

निष्कर्ष

पेरणीपूर्वी बियाण्याची उगवणक्षमता तपासणी ही शेतकऱ्यांसाठी “सुरक्षिततेची गुरुकिल्ली” आहे. ही प्रक्रिया अवघ्या काही दिवसांत पूर्ण करता येते आणि त्यातून मिळणारे परिणाम संपूर्ण हंगामावर परिणाम करतात. योग्य बियाण्याची निवड, वेळेवर पेरणी आणि शाश्वत उत्पादनासाठी ही तपासणी प्रत्येक शेतकऱ्याने अंगीकारली पाहिजे.