मराठवाड्याच्या कोरडवाहू पट्ट्यातील शेतकऱ्यांसाठी पाण्याचा प्रश्न हा नेहमीच जीवन-मरणाचा प्रश्न ठरला आहे. अशा परिस्थितीत केळझर धरणाच्या निर्मितीचा ध्यास घेतलेल्या गोपाळरावांनी दाखवलेला चिकाटीचा प्रवास आजही प्रेरणादायी ठरतो. त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे केवळ एका गावाचेच नव्हे तर संपूर्ण परिसराचे भविष्य बदलले.
गोपाळरावांचा संघर्ष
गोपाळराव हे साधे शेतकरी होते. पण पाण्याच्या टंचाईमुळे शेतकऱ्यांचे जीवन कसे उद्ध्वस्त होत आहे, हे त्यांनी जवळून पाहिले. गावातील तरुणांना रोजगारासाठी स्थलांतर करावे लागत होते, महिलांना मैलोनमैल पाणी आणण्यासाठी जावे लागत होते. या परिस्थितीला बदलण्यासाठी त्यांनी धरण उभारण्याचा संकल्प केला. सुरुवातीला लोकांनी त्यांच्या कल्पनेला अशक्य मानले, पण गोपाळरावांनी हार मानली नाही.
धरण निर्मितीची प्रक्रिया
धरण बांधण्यासाठी निधी, तांत्रिक ज्ञान आणि प्रशासनाची परवानगी या तिन्ही गोष्टींची गरज होती. गोपाळरावांनी ग्रामसभेत प्रस्ताव मांडला, शेतकऱ्यांकडून निधी गोळा केला आणि शासनाकडे सातत्याने पाठपुरावा केला. त्यांनी अभियंत्यांशी चर्चा करून योग्य जागेची निवड केली. गावकऱ्यांनी श्रमदान करून बांधकामाला हातभार लावला. या प्रक्रियेत अनेक अडथळे आले – निधी कमी पडला, काही लोकांनी विरोध केला, पण गोपाळरावांनी संयमाने सर्व अडचणींवर मात केली.
धरणाचे फायदे
धरण पूर्ण झाल्यानंतर परिसरातील शेतीचे चित्रच बदलले. पूर्वी कोरडवाहू असलेली जमीन आता सिंचनाखाली आली. शेतकऱ्यांनी सोयाबीन, मका, ऊस यांसारखी पिके घेण्यास सुरुवात केली. पाण्यामुळे दुग्ध व्यवसायाला चालना मिळाली. गावातील तरुणांना रोजगार मिळाला आणि स्थलांतर थांबले. महिलांची पाण्यासाठीची धावपळ कमी झाली. धरणामुळे पर्यावरणीय संतुलनही राखले गेले – परिसरात झाडे वाढली, पक्ष्यांचे आगमन झाले.
गोपाळरावांची वारसा
गोपाळरावांनी दाखवलेला ध्यास हा केवळ एका धरणापुरता मर्यादित नाही. त्यांनी दाखवून दिले की, सामूहिक प्रयत्न आणि चिकाटीने कोणतेही स्वप्न साकार करता येते. आज केळझर धरण हे केवळ पाण्याचे स्रोत नाही, तर संघर्षातून उभे राहिलेले स्मारक आहे. गावकरी आजही गोपाळरावांना “धरणाचे जनक” म्हणून सन्मानाने आठवतात.
