कृषी व पशुपालन क्षेत्रात सतत नवनवीन प्रयोग होत असतात. त्यातच अलीकडे पऱ्हाटीपासून (धान्य काढल्यानंतर उरलेला भुसा व तूस) पशुखाद्य निर्मितीचे तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे. हे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांना कमी खर्चात पौष्टिक व टिकाऊ पशुखाद्य उपलब्ध करून देत आहे. महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांत या प्रयोगाला गती मिळत असून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवा आधार मिळत आहे.
तंत्रज्ञानाची गरज
पशुपालन हा शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा आधार आहे. मात्र पारंपरिक पद्धतीने तयार होणाऱ्या पशुखाद्याचा खर्च वाढत चालला आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना पर्यायी उपाय शोधण्याची गरज निर्माण झाली. पऱ्हाटी हा शेतात सहज उपलब्ध होणारा अवशेष असून त्याचा योग्य वापर करून पशुखाद्य तयार करण्याची कल्पना पुढे आली. या तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना बाजारातून महागडे खाद्य विकत घेण्याची गरज कमी झाली आहे.
तंत्रज्ञानाची प्रक्रिया
पऱ्हाटीपासून पशुखाद्य तयार करण्यासाठी प्रथम पऱ्हाटीचे संकलन केले जाते. त्यानंतर त्यावर सूक्ष्मजीव प्रक्रिया केली जाते ज्यामुळे त्यातील पोषणमूल्य वाढते. काही ठिकाणी पऱ्हाटीमध्ये गूळ, मीठ व खनिज मिश्रण घालून त्याचे सायलेंज तयार केले जाते. या प्रक्रियेमुळे पशुखाद्य दीर्घकाळ टिकते व जनावरांना सहज पचते. प्रयोगशाळेत तपासणी करून हे खाद्य सुरक्षित असल्याचे सिद्ध झाले आहे.
शेतकऱ्यांना लाभ
या तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना अनेक फायदे मिळत आहेत.
उत्पादन खर्चात बचत
जनावरांच्या आरोग्यात सुधारणा
दूध व मांस उत्पादनात वाढ
शेतातील अवशेषांचा योग्य वापर
पर्यावरणपूरक उपाय
यामुळे ग्रामीण भागात पशुपालन अधिक फायदेशीर ठरत आहे.
भविष्यातील संधी
या तंत्रज्ञानाचा प्रसार झाल्यास शेतकऱ्यांना मोठ्या प्रमाणात फायदा होईल. कृषी विद्यापीठे व संशोधन संस्था या तंत्रज्ञानाचा प्रसार करण्यासाठी पुढाकार घेत आहेत. भविष्यात पऱ्हाटीपासून तयार होणारे पशुखाद्य हे ग्रामीण भागातील दुग्ध व्यवसाय व मांस उत्पादनासाठी महत्त्वाचे ठरेल. तसेच शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध होईल.
