कपाशी हे महाराष्ट्रातील प्रमुख नगदी पीक असून त्याच्या उत्पादनात तणनियंत्रणाला फार महत्त्व आहे. तणांमुळे पिकातील पोषणद्रव्ये, पाणी व सूर्यप्रकाशाचा स्पर्धात्मक वापर होतो, परिणामी उत्पादन घटते. योग्य वेळी उगवणपूर्व तणनाशक व उगवणपश्चात तणनाशक फवारणी केल्यास शेतकरी तणांवर नियंत्रण ठेवू शकतात आणि कपाशीचे उत्पादन वाढवू शकतात.
उगवणपूर्व तणनाशकांचा वापर
कपाशीची पेरणी झाल्यानंतर पण उगवण होण्यापूर्वी तणनाशकांचा वापर करणे अत्यावश्यक असते.
पेंडीमेथालिन : हे तणनाशक पेरणीनंतर लगेच फवारले जाते. जमिनीत तणांची उगवण होण्यापूर्वीच त्यांना आळा घालते.
फ्लुक्लोरालिन : हे तणनाशक जमिनीत मिसळून वापरले जाते. गवतासारख्या तणांवर प्रभावी आहे.
ऑक्साडायाझोन : पेरणीनंतर फवारणी करून तणांची अंकुरण क्षमता कमी करते.
उगवणपूर्व तणनाशकांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास सुरुवातीच्या ३०–४० दिवसांत तणांचा त्रास कमी होतो.
उगवणपश्चात तणनाशकांचा वापर
कपाशीची उगवण झाल्यानंतर तणांचा प्रादुर्भाव वाढतो. अशावेळी उगवणपश्चात तणनाशकांचा वापर करावा.
ग्लायफोसेट : हे तणनाशक पिकाच्या ओळींमधील तणांवर फवारले जाते. कपाशीच्या रोपांवर थेट फवारणी करू नये.
क्विझालोफॉप-इथिल : गवतासारख्या तणांवर प्रभावी.
फेनॉक्साप्रॉप-पी-इथिल : उगवणीनंतर गवत व इतर तणांवर नियंत्रण ठेवते.
पॅराक्वाट : तणांच्या पानांवर थेट फवारणी करून त्यांना नष्ट करते.
उगवणपश्चात तणनाशकांचा वापर करताना कपाशीच्या रोपांना थेट स्पर्श होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
तणनाशक वापरताना घ्यावयाची काळजी
तणनाशकांचे प्रमाण शिफारस केलेल्या मर्यादेतच वापरावे.
फवारणी करताना संरक्षण साधने वापरावीत.
तणनाशक फवारणीसाठी सकाळी किंवा संध्याकाळी वेळ योग्य असतो.
पावसाळ्यात फवारणी टाळावी, अन्यथा औषध वाहून जाते.
तणनाशकांचा वापर करताना शेतकऱ्यांनी शेजारील पिकांचे नुकसान होणार नाही याची दक्षता घ्यावी.
निष्कर्ष
