राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून झालेल्या दमदार आणि सर्वदूर पावसामुळे यंदाच्या खरीप हंगामातील पेरण्यांना मोठा वेग आला असून शेतकऱ्यांमध्ये नव्या आशावादाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. जून महिन्याच्या सुरुवातीला पावसाच्या अनियमिततेमुळे अनेक भागांतील शेतकरी पेरणीबाबत संभ्रमात होते. काही ठिकाणी शेतजमिनीची मशागत पूर्ण असूनही पुरेशा ओलाव्याअभावी शेतकरी पावसाची प्रतीक्षा करत होते. मात्र, गेल्या आठवडाभरात झालेल्या संततधार आणि दमदार पावसामुळे शेतांमध्ये पुरेसा ओलावा निर्माण झाला असून पेरणीची कामे युद्धपातळीवर सुरू झाली आहेत. कृषी विभागाच्या प्राथमिक माहितीनुसार अनेक जिल्ह्यांमध्ये सोयाबीन, कापूस, तूर, उडीद, मूग, मका, बाजरी आणि भात पिकांच्या पेरणीत लक्षणीय वाढ झाली आहे. यामुळे यंदाच्या खरीप हंगामाबाबत सकारात्मक चित्र निर्माण झाले असून कृषी क्षेत्रात नवचैतन्य संचारले आहे.
यंदाच्या हंगामात सुरुवातीच्या काळात अनेक ठिकाणी पावसाने दडी मारल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली होती. काही भागात झालेल्या तुरळक पावसामुळे पेरणी केल्यास बियाणे उगवणार की नाही, याबाबत साशंकता होती. परिणामी अनेक शेतकऱ्यांनी पेरणी लांबणीवर टाकण्याचा निर्णय घेतला होता. आता मात्र राज्यातील बहुतांश भागात झालेल्या समाधानकारक पावसामुळे परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. शेतांमध्ये आवश्यक तेवढा ओलावा निर्माण झाल्याने ट्रॅक्टर, पेरणी यंत्रे आणि बैलगाड्यांच्या साहाय्याने दिवसरात्र पेरणीची कामे सुरू आहेत. ग्रामीण भागात शेतकऱ्यांची लगबग वाढली असून कृषी सेवा केंद्रांवर बियाणे, खते आणि कीडनाशकांच्या खरेदीसाठी मोठी गर्दी दिसून येत आहे. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, योग्य वेळेत झालेली पेरणी ही उत्पादनवाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाची असल्याने सध्याचा पाऊस शेतकऱ्यांसाठी लाभदायक ठरत आहे.
राज्यातील विविध कृषी पट्ट्यांमध्ये वेगवेगळ्या पिकांच्या पेरण्यांना गती मिळाली आहे. मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये सोयाबीन व कापूस पेरणीचा वेग वाढला असून पश्चिम महाराष्ट्रात मका, तूर आणि बाजरीची पेरणी मोठ्या प्रमाणावर सुरू आहे. कोकण विभागात भात लागवडीला चांगली चालना मिळाली असून शेतकरी रोपांची पुनर्लागवड करण्यासाठी शेतात उतरले आहेत. अनेक भागांतील शेततळी, तलाव, ओढे आणि लहान धरणांमध्येही पाणीसाठा वाढू लागल्याने भविष्यातील सिंचनासाठीही आशादायक परिस्थिती निर्माण झाली आहे. कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन पेरणी पूर्ण करण्याचा सल्ला दिला असून प्रमाणित बियाण्यांचा वापर, योग्य खत व्यवस्थापन आणि शेतातील पाण्याचा निचरा यावर विशेष भर देण्याचे आवाहन केले आहे. तसेच पावसानंतर पिकांवर रोग किंवा किडींचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन नियमित शेत पाहणी करण्याचेही आवाहन करण्यात आले आहे.
दरम्यान, बाजारपेठांमध्येही खरीप हंगामामुळे आर्थिक हालचालींना वेग आला आहे. कृषी सेवा केंद्रे, खत विक्रेते, कृषी अवजारे विकणारी दुकाने आणि ट्रॅक्टर सेवा पुरवठादार यांच्याकडे शेतकऱ्यांची मोठी वर्दळ दिसून येत आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या कृषी क्षेत्रात पुन्हा एकदा चैतन्याचे वातावरण निर्माण झाले असून मजुरांनाही रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होत आहेत. पेरणीच्या कामांसाठी मोठ्या प्रमाणावर मजुरांची गरज भासत असल्याने अनेक गावांमध्ये शेतीकामांना गती मिळाली आहे. कृषी अर्थतज्ज्ञांच्या मते, पावसाचा हा अनुकूल क्रम पुढील काही आठवडे कायम राहिला, तर खरीप हंगामातील उत्पादनात चांगली वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्याचा सकारात्मक परिणाम ग्रामीण बाजारपेठ, कृषी उद्योग आणि राज्याच्या अर्थव्यवस्थेवरही दिसून येऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, केवळ पाऊस पडणे पुरेसे नसून त्याचे योग्य नियोजन आणि वैज्ञानिक शेती पद्धतींचा अवलंब करणे तितकेच आवश्यक आहे. शेतकऱ्यांनी पेरणीनंतर बियाण्यांची उगवण नियमित तपासणे, आवश्यकतेनुसार पुनर्पेरणीची तयारी ठेवणे, संतुलित खतांचा वापर करणे आणि हवामान विभागाच्या सूचनांनुसार पुढील कृषी कामांचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. तसेच पावसाचा अतिरेक झाल्यास शेतात पाणी साचू नये यासाठी योग्य निचऱ्याची व्यवस्था करणेही महत्त्वाचे ठरणार आहे. कृषी विद्यापीठे आणि कृषी विभागाच्या मार्गदर्शनाचा लाभ घेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास उत्पादन खर्च कमी करून अधिक उत्पादन मिळवणे शक्य होईल. सध्या पडत असलेल्या समाधानकारक पावसामुळे राज्यातील शेतकरी नव्या जोमाने खरीप हंगामाला सामोरे जात असून यंदाचे पीक चांगले येईल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे. योग्य वेळी झालेल्या पेरण्या, अनुकूल हवामान आणि वैज्ञानिक शेती पद्धती यांचा संगम साधला, तर यंदाचा खरीप हंगाम राज्यातील कृषी क्षेत्रासाठी दिलासादायक आणि भरघोस उत्पादनाचा ठरण्याची चिन्हे दिसत आहेत.
