दीर्घकाळ पावसाच्या अनियमिततेचा आणि पाण्याच्या टंचाईचा सामना करणाऱ्या मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासादायक निर्णय घेण्यात आला आहे. जायकवाडी धरणातून ५ नोव्हेंबरपासून रब्बी हंगामासाठी सिंचनाचे पहिले आवर्तन सुरू करण्याचा निर्णय झाल्याने परिसरातील लाखो शेतकऱ्यांना आशेचा किरण दिसू लागला आहे.
या निर्णयामुळे गहू, हरभरा, ज्वारी, कांदा तसेच विविध भाजीपाला पिकांच्या पेरणीला गती मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. यंदाच्या बदलत्या हवामानामुळे आणि अपुऱ्या पावसामुळे अनेक भागांत जमिनीतील ओलावा कमी झाला होता. त्यामुळे सिंचनासाठी पाण्याची उपलब्धता हीच शेतकऱ्यांसाठी सर्वात मोठी चिंता बनली होती.
आता धरणातून पाणी सोडण्याचा निर्णय झाल्याने रब्बी हंगाम अधिक नियोजनबद्ध पद्धतीने पार पडेल, असा विश्वास कृषी तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
जायकवाडी धरणावर अवलंबून असलेल्या छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, परभणी आणि परिसरातील अनेक गावांतील शेतकऱ्यांना या आवर्तनाचा थेट लाभ मिळणार आहे. सिंचन विभागाने कालव्यांद्वारे नियोजित वेळापत्रकानुसार पाणी वितरण करण्याची तयारी सुरू केली असून, पाण्याचा अपव्यय टाळण्याचे आवाहनही करण्यात आले आहे.
पाणी उपलब्ध झाल्यानंतर शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील नाले, पाट आणि सिंचन व्यवस्था पूर्वतयारीत ठेवावी, जेणेकरून उपलब्ध पाण्याचा जास्तीत जास्त कार्यक्षम वापर करता येईल. तसेच ठिबक व तुषार सिंचनासारख्या आधुनिक पद्धतींचा अवलंब केल्यास कमी पाण्यात अधिक क्षेत्राला सिंचन करता येणार असून उत्पादन खर्चातही बचत होणार आहे.
प्रशासनाने कालव्यालगतच्या भागात पाणी चोरी किंवा अनधिकृत उपसा होऊ नये यासाठी विशेष दक्षता घेण्याचे निर्देश दिले आहेत.
कृषी विभागाच्या मते, रब्बी हंगामात योग्य वेळी पाणी मिळाल्यास पिकांची उगवण चांगली होते आणि उत्पादनात लक्षणीय वाढ होण्याची शक्यता असते. विशेषतः हरभरा, गहू आणि कांदा या पिकांसाठी सुरुवातीच्या काळातील सिंचन अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
हवामानातील बदल आणि संभाव्य थंडीचा विचार करून शेतकऱ्यांनी शिफारशीनुसार बियाण्यांची निवड, संतुलित खत व्यवस्थापन आणि वेळेवर कीड-रोग नियंत्रणाची उपाययोजना करावी, असा सल्ला कृषी तज्ज्ञांनी दिला आहे. पाणी उपलब्ध होत असले तरी त्याचा काटकसरीने वापर करणे आवश्यक असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
जलसंधारणाच्या उपाययोजना, शेततळी आणि सूक्ष्म सिंचनाचा वापर यामुळे भविष्यातील पाणीटंचाईचा धोका कमी करण्यास मदत होईल.
दरम्यान, जायकवाडी धरणातून रब्बीसाठी पहिले आवर्तन सुरू करण्याच्या निर्णयाचे शेतकरी संघटनांनी स्वागत केले आहे. वेळेवर सिंचन उपलब्ध झाल्यास रब्बी हंगामातील उत्पादनात वाढ होऊन शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान काही प्रमाणात भरून निघू शकते, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.
मात्र, पाणी वितरणात पारदर्शकता राखणे, सर्व लाभक्षेत्रातील शेतकऱ्यांना समान संधी मिळणे आणि नियोजित वेळापत्रकाचे काटेकोर पालन होणे तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे मतही पुढे येत आहे. प्रशासन, सिंचन विभाग आणि कृषी विभाग यांच्या समन्वयातून पाण्याचे प्रभावी नियोजन झाले, तर मराठवाड्यातील रब्बी हंगामाला मोठी चालना मिळू शकते.
त्यामुळे ५ नोव्हेंबरपासून सुरू होणाऱ्या या पहिल्या आवर्तनाकडे संपूर्ण मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले असून, यंदाचा रब्बी हंगाम उत्पादनवाढीसह आर्थिक स्थैर्य देणारा ठरेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
