राज्यातील अनेक भागांमध्ये ऊस हे प्रमुख नगदी पीक असून, हिवाळा आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीच्या काळात उसाच्या शेतांना आग लागण्याच्या घटना वारंवार घडत असतात. शॉर्टसर्किट, वीजवाहिन्यांमधून पडणाऱ्या ठिणग्या, शेतालगत कचरा किंवा गवत जाळणे, सिगारेटची थोटके, तसेच मानवी निष्काळजीपणा ही आग लागण्याची प्रमुख कारणे आहेत.
आग लागल्यास काही मिनिटांतच मोठ्या क्षेत्रातील ऊस जळून खाक होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी तात्काळ योग्य उपाययोजना करणे आणि आग प्रतिबंधासाठी आधीपासूनच नियोजन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य व्यवस्थापनामुळे आर्थिक नुकसान कमी करता येते तसेच पुढील उत्पादनावर होणारा विपरीत परिणामही टाळता येतो.
ऊस जळाल्यास सर्वप्रथम घाबरून न जाता स्थानिक अग्निशमन दल, ग्रामपंचायत आणि साखर कारखान्याशी त्वरित संपर्क साधावा. आग पूर्णपणे विझल्यानंतर जळालेल्या उसाची शक्य तितक्या लवकर कापणी करून कारखान्याकडे वाहतूक करावी. जळालेला ऊस जास्त दिवस शेतात ठेवल्यास त्यातील साखरेचे प्रमाण झपाट्याने घटते, वजन कमी होते आणि गुणवत्ताही खालावते.
त्यामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक फटका बसू शकतो. आगीनंतर शेतातील जळालेली पाने, अवशेष आणि प्रभावित क्षेत्राची पाहणी करून पुढील रतून पिकासाठी योग्य व्यवस्थापन करावे. आवश्यक असल्यास कृषी अधिकारी किंवा साखर कारखान्याच्या कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन खत, पाणी आणि संरक्षण उपाययोजना आखाव्यात.
आग लागण्यापूर्वी प्रतिबंधात्मक उपाय करणे हेच सर्वात प्रभावी संरक्षण आहे. उसाच्या शेताभोवती किमान ८ ते १० फूट रुंदीचा अग्निरोधक पट्टा (फायर लाईन) तयार करावा. या पट्ट्यातील कोरडे गवत, पालापाचोळा आणि ज्वलनशील पदार्थ नियमित काढून टाकावेत. शेतालगत कचरा जाळणे टाळावे तसेच वीजवाहिन्यांखाली वाढलेले कोरडे गवत साफ ठेवावे.
शेतामध्ये पाण्याचा स्रोत, मोटार किंवा पाईप उपलब्ध ठेवणे उपयुक्त ठरते. ऊसतोड मजूर, शेतमजूर आणि कुटुंबातील सदस्यांना आग लागल्यास काय करावे याचे प्रशिक्षण देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. तसेच शेताजवळ धूम्रपान करण्यास किंवा उघड्या आगीचा वापर करण्यास सक्त मनाई करावी.
हवामानातील वाढते तापमान, कोरडे वारे आणि दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी अधिक सतर्क राहणे गरजेचे आहे. उसाच्या पिकाचे नियमित निरीक्षण करणे, शेतात संशयास्पद हालचाली किंवा धूर दिसल्यास त्वरित कारवाई करणे आणि शेजारील शेतकऱ्यांशी समन्वय ठेवणे यामुळे मोठी दुर्घटना टाळता येऊ शकते.
ज्या भागात आग लागण्याचा धोका अधिक आहे, तेथे सामुदायिक पातळीवर जनजागृती, अग्निसुरक्षा मोहीम आणि आपत्कालीन संपर्क व्यवस्था तयार करणे आवश्यक आहे. याशिवाय पीक विमा योजनेचा लाभ घेतल्यास अनपेक्षित नुकसानीची आर्थिक भरपाई मिळण्यास मदत होते. योग्य नियोजन, सतर्कता आणि आधुनिक कृषी व्यवस्थापनाचा अवलंब केल्यास ऊस पिकाचे संरक्षण करून शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान टाळता येऊ शकते.
