रब्बी हंगामातील सूर्यफूल हे कमी पाण्यातही घेता येणारे महत्त्वाचे तेलबिया पीक मानले जाते. विशेषतः कोरडवाहू भागात उपलब्ध जमिनीतील ओलावा, पिकाचा कालावधी आणि स्थानिक हवामान लक्षात घेऊन वाणाची निवड केल्यास उत्पादनात चांगली वाढ मिळू शकते.
मात्र, वाण निवडताना केवळ उत्पादनक्षमतेपेक्षा रोगप्रतिकारकता, दाण्यांतील तेलाचे प्रमाण, पक्वतेचा कालावधी आणि स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची क्षमता या बाबींनाही प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.
कोरडवाहू सूर्यफुलासाठी वाण निवडताना काय पाहावे?
कोरडवाहू सूर्यफुलामध्ये पाण्याची उपलब्धता मर्यादित असल्याने कमी कालावधीत पीक पूर्ण करणाऱ्या वाणांना प्राधान्य दिले जाते. जमिनीत उपलब्ध असलेल्या ओलाव्याचा कार्यक्षम वापर करून वाढ, फुलोरा आणि दाणे भरण्याच्या अवस्थेत ताण सहन करण्याची क्षमता असणे महत्त्वाचे ठरते.
तसेच सूर्यफुलावरील प्रमुख रोग, विशेषतः मर रोग आणि केवडा (डाऊनी मिल्ड्यू) यांच्याविरुद्ध तुलनेने चांगली प्रतिकारक्षमता असलेले प्रमाणित वाण निवडणे फायदेशीर ठरते.
कोणत्या प्रकारच्या वाणांची निवड करावी?
महाराष्ट्रातील रब्बी हंगामासाठी सूर्यफुलाच्या वाणाची निवड करताना स्थानिक कृषी विद्यापीठ, कृषी विभाग किंवा अधिकृत बियाणे विक्रेत्यांकडून त्या भागासाठी शिफारस केलेली वाणे तपासावीत. भानू, मोर्या, सूर्या, भीमा आणि आधुनिक संकरित वाण यांसारख्या उपलब्ध पर्यायांपैकी आपल्या विभागासाठी शिफारस असलेला वाण निवडणे अधिक सुरक्षित ठरते.
वेगवेगळ्या जिल्ह्यांमध्ये हवामान, जमिनीचा प्रकार आणि पावसाचे प्रमाण बदलत असल्याने एका वाणाची कामगिरी दुसऱ्या भागात तशीच मिळेलच असे नाही.
कोरडवाहू क्षेत्रात लवकर किंवा मध्यम कालावधीत तयार होणाऱ्या वाणांना विशेष महत्त्व असते. रब्बीच्या सुरुवातीला जमिनीत पुरेसा ओलावा असल्यास उगवण चांगली होते; परंतु पुढील काळात पावसाची शक्यता कमी असल्यामुळे पीक दीर्घकाळ शेतात ठेवणारे वाण निवडल्यास ओलाव्याचा ताण वाढू शकतो.
त्यामुळे आपल्या भागातील सरासरी पर्जन्यमान आणि जमिनीची पाणीधारण क्षमता लक्षात घेऊन वाणाची निवड करणे गरजेचे आहे.
प्रमाणित बियाण्याला द्यावे प्राधान्य
सूर्यफुलाच्या उत्पादनात बियाण्याची गुणवत्ता हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. शेतकऱ्यांनी शक्यतो प्रमाणित व प्रक्रिया केलेले बियाणे अधिकृत विक्रेत्याकडून खरेदी करावे. बियाण्याची उगवण क्षमता, उत्पादनाचा कालावधी, वाणाचे नाव आणि बियाण्याची वैधता याबाबतची माहिती पॅकेटवर तपासावी.
केवळ बाजारात चांगली चर्चा आहे म्हणून कोणतेही वाण मोठ्या क्षेत्रावर घेण्याऐवजी स्थानिक कृषी विभागाच्या शिफारशीला प्राधान्य देणे उत्पादनाच्या दृष्टीने अधिक योग्य ठरते.
पेरणीपूर्वी जमिनीची तयारी महत्त्वाची
कोरडवाहू सूर्यफुलासाठी जमिनीत उपलब्ध ओलावा जास्तीत जास्त साठवून ठेवणे आवश्यक आहे. मागील पिकाच्या अवशेषांचे व्यवस्थापन करून जमिनीची योग्य मशागत करावी. शक्य असल्यास खोल नांगरट करून त्यानंतर कुळवाच्या पाळ्या देऊन जमीन भुसभुशीत करावी.
मात्र अनावश्यक मशागत टाळावी, कारण त्यामुळे जमिनीतील ओलावा वेगाने कमी होऊ शकतो. पेरणीपूर्वी जमिनीची सुपीकता तपासून उपलब्ध अन्नद्रव्यांनुसार खत व्यवस्थापन करणेही महत्त्वाचे आहे.
पेरणीची योग्य वेळ उत्पादनासाठी निर्णायक
रब्बी सूर्यफुलाची पेरणी योग्य वेळी झाल्यास उपलब्ध जमिनीतील ओलाव्याचा चांगला उपयोग होतो. उशिरा पेरणी केल्यास पिकाच्या महत्त्वाच्या वाढीच्या अवस्थेत तापमान आणि पाण्याचा ताण येण्याची शक्यता वाढते.
त्यामुळे आपल्या विभागासाठी कृषी तज्ज्ञांनी सुचविलेल्या कालावधीत पेरणी पूर्ण करावी. पेरणीपूर्वी जमिनीत पुरेसा वाफसा असल्याची खात्री करणे विशेषतः कोरडवाहू क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे आहे.
