chia seeds : चार महिन्यांत उत्पन्न देणारी आणि कमी गुंतवणुकीत अधिक परतावा देण्याची क्षमता असलेली चिया सीड्सची शेती आज शाश्वत कृषी व्यवस्थेचा प्रभावी पर्याय म्हणून पुढे येत आहे. कमी पाण्याची गरज, हलकी ते मध्यम जमीन आणि सेंद्रिय पद्धतीशी सुसंगतता यामुळे ही पिके विविध हवामानात सहज जुळवून घेतात. जागतिक स्तरावर वाढती मागणी आणि पोषणमूल्यांमुळे शेतकऱ्यांना बाजारपेठेतील स्थिर संधी उपलब्ध होत आहेत. योग्य नियोजन, दर्जेदार बियाणे आणि संतुलित व्यवस्थापन केल्यास अल्प कालावधीत उत्पन्न मिळवणे शक्य होते, ज्यामुळे लहान व मध्यम शेतकऱ्यांसाठी हा एक व्यवहार्य आणि दीर्घकालीन पर्याय ठरू शकतो. बदलत्या कृषी परिदृश्यात चिया सीड्स केवळ आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर नाहीत, तर पर्यावरणपूरक शेतीकडे वाटचाल करणारा महत्त्वाचा टप्पाही ठरत आहेत.
कमी पाऊस, हलकी किंवा खडकाळ जमीन आणि डोंगराळ भाग अशा प्रतिकूल परिस्थितीतही तग धरू शकणारे चिया सीड्स हे बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर शाश्वत शेतीसाठी प्रभावी पर्याय ठरत आहेत. अल्प कालावधीत उत्पादन देण्याची क्षमता, तुलनेने कमी खर्चात लागवड आणि बाजारात मिळणारा चांगला दर यामुळे हे पीक लहान व मध्यम शेतकऱ्यांसाठी आकर्षक ठरते. कमी पाण्याची गरज आणि विविध भौगोलिक परिस्थितींशी जुळवून घेण्याची ताकद यामुळे चिया शेती आर्थिक स्थैर्याबरोबरच पर्यावरणपूरक दृष्टिकोनालाही बळ देते, ज्यामुळे ती भविष्योन्मुख कृषी व्यवस्थेचा एक विश्वासार्ह पर्याय म्हणून उदयास येत आहे.
हलकी ते मध्यम प्रतीची जमीन चिया पिकासाठी विशेषतः अनुकूल मानली जाते, कारण कमी पाण्यातही हे पीक चांगली वाढ साधते आणि उत्पादन देते. कमी खत खर्च, साधी निगा आणि मर्यादित संसाधनांमध्येही स्थिर उत्पन्न देण्याची क्षमता यामुळे ते किफायतशीर पर्याय ठरते. कोरडे व उष्ण हवामान या पिकासाठी पोषक असल्याने अशा भौगोलिक भागांत लागवड क्षेत्र वाढण्याची शक्यता निर्माण होत आहे. बदलत्या हवामान परिस्थितीत कमी जोखमीचे आणि शाश्वततेला पूरक असे हे पीक शेतकऱ्यांसाठी दीर्घकालीन दृष्टीने फायदेशीर ठरू शकते.
चिया पिकाचा वाढीचा कालावधी तुलनेने कमी असल्याने ते जलद उत्पन्न देणारा पर्याय ठरतो. पेरणीनंतर अवघ्या ५ ते ८ दिवसांत उगवण दिसून येते, ३० ते ४५ दिवसांत झाडांची पूर्ण वाढ होते आणि ६० ते ७० दिवसांत फुलोरा येतो. सुमारे ११० ते १२० दिवसांत काढणीस तयार होणारे हे पीक चार महिन्यांत हाती येते, त्यामुळे अल्प कालावधीत आर्थिक परतावा मिळवू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी चिया सीड्स आकर्षक संधी निर्माण करतात. नियोजनबद्ध लागवड आणि योग्य व्यवस्थापन केल्यास हे पीक स्थिर व शाश्वत उत्पन्नाचा प्रभावी मार्ग ठरू शकते.
चिया सीड्सला सध्या घाऊक बाजारात साधारण १७० ते २४० रुपये प्रति किलो दर मिळत असून, महाराष्ट्रातील काही भागांत १७० ते २०० रुपयांच्या दराने विक्रीची नोंद आहे. किरकोळ बाजारात हा दर ३५० ते ८०० रुपये प्रति किलोपर्यंत जात असल्याने मूल्यवर्धनाची संधीही मोठी आहे. चांगला दर आणि वाढती मागणी यामुळे शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक स्थैर्याचा विश्वासार्ह पर्याय तयार होत आहे. तालुकानिहाय लागवड क्षेत्रात चिखली (६६२ हेक्टर) आघाडीवर असून, सिंदखेडराजा (१४०), खामगाव (२५), मेहकर (१४.५), संग्रामपूर (११) आणि शेगाव (०.३) अशा भागांतही लागवड विस्तारत आहे, ज्यातून या पिकाकडे वाढता कल स्पष्ट दिसून येतो.
