अॅफिडियस कोलेमनी हा मावा किडीवर नियंत्रण ठेवणारा अत्यंत उपयुक्त परजीवी असून, शेतकऱ्यांसाठी जैविक नियंत्रणाचे प्रभावी साधन ठरत आहे. भाजीपाला, कापूस, मोहरी, तंबाखू यांसारख्या पिकांवरील मावा किडीचा प्रादुर्भाव कमी करण्यासाठी या परजीवीचा वापर वाढत आहे.
अॅफिडियस कोलेमनी म्हणजे काय?
अॅफिडियस कोलेमनी (Aphidius colemani) हा हायमेनॉप्टेरा गणातील ब्रॅकोनिडे कुळातील परजीवी कीटक आहे.
हा परजीवी मावा किडीच्या शरीरात अंडी घालतो आणि त्यातून बाहेर पडणारी अळी माव्याला आतून खात असल्याने मावा मरतो.
त्यामुळे मावा किडीची संख्या नैसर्गिकरीत्या कमी होते आणि शेतकऱ्यांना रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर कमी करावा लागतो.
मावा किडीचा प्रादुर्भाव
हिरवा मावा (Myzus persicae), कापूस/काकडी मावा (Aphis gossypii), कोबी मावा (Brevicoryne brassicae), मोहरी मावा (Lipaphis erysimi) आणि तंबाखू मावा (Myzus nicotianae) हे प्रमुख प्रकार आहेत.
हे मावे पिकांचा रस शोषून घेतात, पाने वाकडी होतात, वाढ खुंटते आणि उत्पादनात मोठी घट होते.
भारतात 250 हून अधिक मावा प्रजाती शेती व बागायती पिकांना गंभीर नुकसान करतात.
अॅफिडियस कोलेमनीचा वापर
जैविक नियंत्रणासाठी शेतकऱ्यांना अॅफिडियस कोलेमनीचे पॅकेट्स उपलब्ध करून दिले जातात.
हे परजीवी पिकात सोडल्यावर ते मावा किडीवर हल्ला करतात.
एका परजीवी मादीकडून शेकडो मावा नष्ट होऊ शकतात.
यामुळे रासायनिक कीटकनाशकांचा खर्च वाचतो आणि पर्यावरणपूरक शेतीला चालना मिळते.
शेतकऱ्यांसाठी फायदे
उत्पादनात वाढ: मावा किडीचे नियंत्रण झाल्याने पिकांची वाढ चांगली होते.
खर्चात बचत: कीटकनाशकांवरील खर्च कमी होतो.
पर्यावरणपूरक शेती: रासायनिक अवशेष टाळले जातात.
दीर्घकालीन परिणामकारकता: परजीवी नैसर्गिकरीत्या पिकात कार्यरत राहतात.
निष्कर्ष
अॅफिडियस कोलेमनी हा शेतकऱ्यांसाठी जैविक नियंत्रणाचा विश्वासार्ह पर्याय आहे. मावा किडीच्या प्रादुर्भावामुळे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी या परजीवीचा वापर वाढवणे आवश्यक आहे. कृषी संशोधन संस्था व शेतकरी संघटनांनी याबाबत अधिक जनजागृती केली तर शाश्वत शेतीसाठी मोठा फायदा होईल.
