महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी तूर हे महत्त्वाचे कडधान्य पीक असून, खरीप हंगामाबरोबरच पूर्वहंगामी तूर लागवडीकडेही शेतकऱ्यांचा कल वाढताना दिसत आहे. यंदा पूर्वहंगामी तूर पिकाची वाढ समाधानकारक होत असल्याने चांगल्या उत्पादनाची अपेक्षा व्यक्त केली जात
आहे.
योग्य वेळी झालेली पेरणी, जमिनीतील ओलावा, पोषक हवामान आणि पिकांचे वेळेवर केलेले व्यवस्थापन यामुळे तुरीच्या पिकाला अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. सुरुवातीच्या काळात पिकाची उगवण चांगली होणे आणि रोपांची जोमदार वाढ होणे ही
उत्पादनाच्या दृष्टीने सकारात्मक बाब मानली जाते.
तूर हे तुलनेने दीर्घ कालावधीचे पीक असल्याने सुरुवातीपासूनच योग्य नियोजन केल्यास पुढील वाढीच्या अवस्थांमध्ये त्याचा फायदा मिळू शकतो. त्यामुळे यंदा पूर्वहंगामी तूर लागवड केलेल्या शेतकऱ्यांच्या नजरा आता पिकाच्या वाढीकडे आणि संभाव्य उत्पादनाकडे लागल्या
आहेत. मात्र, प्रत्यक्ष उत्पादन हे पुढील काळातील पावसाचे प्रमाण, तापमान, कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव आणि पीक व्यवस्थापनावर अवलंबून राहणार आहे.
पूर्वहंगामी तूर पिकामध्ये चांगले उत्पादन मिळवण्यासाठी लागवडीपासूनच काही महत्त्वाच्या बाबींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. तुरीच्या लागवडीसाठी पाण्याचा योग्य निचरा होणारी मध्यम ते भारी जमीन उपयुक्त ठरते. शेताची पूर्वमशागत करून जमिनीची भुसभुशीत
स्थिती राखणे आणि पेरणीपूर्वी माती परीक्षण करून आवश्यक खतांचे नियोजन करणे फायदेशीर ठरते.
सुधारित आणि स्थानिक हवामानाला अनुकूल असलेल्या वाणांची निवड केल्यास पिकाची वाढ आणि उत्पादनक्षमता सुधारण्यास मदत होते. पेरणी करताना दोन ओळींमधील आणि दोन रोपांमधील अंतर योग्य ठेवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अतिदाट लागवड झाल्यास
पिकांमध्ये हवा खेळती राहत नाही, सूर्यप्रकाश पुरेशा प्रमाणात मिळत नाही आणि कीड-रोगांचा धोका वाढू शकतो.
त्यामुळे शिफारशीनुसार अंतर राखणे, उगवणीनंतर विरळणी करणे आणि शेत तणमुक्त ठेवणे आवश्यक आहे. सुरुवातीच्या काळात तणांचा प्रादुर्भाव नियंत्रित केल्यास पिकाला अन्नद्रव्ये, पाणी आणि सूर्यप्रकाशासाठी होणारी स्पर्धा कमी होते. यामुळे तुरीच्या रोपांची वाढ
अधिक जोमाने होण्यास मदत मिळते.
तूर पिकाच्या चांगल्या उत्पादनासाठी खत आणि पाणी व्यवस्थापनाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. जमिनीतील उपलब्ध अन्नद्रव्यांचा विचार करून संतुलित खतांचा वापर करावा. पेरणीच्या वेळी शिफारशीनुसार नत्र, स्फुरद आणि पालाश यांचा वापर केल्यास सुरुवातीच्या
वाढीस मदत मिळते.
तूर हे कडधान्य पीक असल्याने त्याच्या मुळांवरील गाठींमध्ये वातावरणातील नत्र स्थिरीकरण करणारे जीवाणू कार्यरत असतात. त्यामुळे बीजप्रक्रियेसाठी कृषी विद्यापीठ किंवा कृषी विभागाने शिफारस केलेले रायझोबियम आणि स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू संवर्धक वापरणे
फायदेशीर ठरू शकते.
पिकाला गरजेनुसार पाणी देणे आवश्यक असून शेतात पाणी साचणार नाही, याची विशेष काळजी घ्यावी. पाण्याचा ताण आल्यास फुलगळ आणि शेंगांची संख्या कमी होण्याची शक्यता असते, तर अतिपाणी किंवा पाणथळ परिस्थितीमुळे मुळांच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होऊ
शकतो.
फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत जमिनीतील ओलावा टिकवणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करून पिकाच्या संवेदनशील अवस्थांना प्राधान्य देणे शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरेल.
दरम्यान, तूर पिकात अपेक्षित उत्पादन मिळवताना कीड आणि रोग व्यवस्थापनाकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. तूर पिकावर शेंग पोखरणारी अळी, शेंगमाशी, पिसारी पतंग आणि रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. फुलोरा आणि शेंगा लागण्याच्या काळात शेंग
पोखरणाऱ्या अळीचा धोका वाढतो.
ही अळी फुले आणि शेंगांचे नुकसान करून उत्पादनात घट घडवू शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी नियमितपणे पिकाचे निरीक्षण करावे. सुरुवातीपासूनच एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा अवलंब करणे गरजेचे आहे. पक्षी थांबे उभारणे, कामगंध सापळ्यांचा शिफारशीनुसार वापर
करणे, किडींच्या अंडी आणि अळ्या नष्ट करणे तसेच जैविक नियंत्रणाच्या उपाययोजना राबवणे उपयुक्त ठरते.
रासायनिक कीटकनाशकांची फवारणी करण्यापूर्वी किडीची ओळख आणि आर्थिक नुकसान पातळी लक्षात घ्यावी. कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच योग्य औषधाची निवड आणि फवारणी करावी. तसेच मर, मूळकूज आणि पानांवरील रोगांची लक्षणे दिसल्यास त्वरित उपाययोजना
करणे आवश्यक आहे. वेळेवर केलेले पीक निरीक्षण आणि योग्य नियंत्रण यामुळे पिकाचे नुकसान कमी करता येऊ शकते.
एकंदरीत, पूर्वहंगामी तूर पिकाची सध्याची वाढ समाधानकारक राहिली आणि पुढील काळात हवामानाने साथ दिली, तर शेतकऱ्यांना चांगल्या उत्पादनाची संधी मिळू शकते. मात्र, केवळ सुरुवातीची चांगली वाढ पाहून उत्पादनाचा अंदाज निश्चित करणे योग्य ठरणार नाही.
फुलोरा, शेंगा लागणे, शेंगांची संख्या आणि दाणे भरण्याची अवस्था या सर्व टप्प्यांवर पिकाची स्थिती महत्त्वाची ठरणार आहे. शेतकऱ्यांनी नियमित शेतफेरी करून पिकातील बदलांचे निरीक्षण करावे, जमिनीतील ओलाव्याचे नियोजन करावे आणि गरजेनुसार खत व कीड
व्यवस्थापन करावे.
तसेच पीक काढणीच्या वेळी योग्य परिपक्वता लक्षात घेऊन काढणी करणे आणि काढणीनंतर धान्याची योग्य वाळवण व साठवणूक करणेही महत्त्वाचे आहे. तूर हे शेतकऱ्यांना आर्थिक उत्पन्न देणारे महत्त्वाचे पीक असल्याने उत्पादन खर्च नियंत्रित ठेवून गुणवत्तापूर्ण उत्पादन
घेण्यावर भर देणे गरजेचे आहे.
यंदा पूर्वहंगामी तूर पिकाबाबत निर्माण झालेल्या सकारात्मक अपेक्षा प्रत्यक्षात उतरवण्यासाठी शास्त्रीय पीक व्यवस्थापन, योग्य वेळी उपाययोजना आणि हवामानानुसार नियोजन या तीन बाबी निर्णायक ठरतील. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठांच्या
मार्गदर्शनानुसार शेती केल्यास उत्पादनवाढीच्या दृष्टीने निश्चितच मदत मिळू शकते.












