Rabi season : रब्बी हंगामात मसूर लागवडीला प्रोत्साहन , शेतकऱ्यांना १६ किलो बियाणे मोफत !

Rabi season

रब्बी हंगामात कडधान्य उत्पादन वाढविण्यासह शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार देण्यासाठी कृषी विभागाने मसूर लागवडीला प्रोत्साहन देण्याचा उपक्रम हाती घेतला आहे. या उपक्रमांतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना मसूर पिकाचे बियाणे मिनी किट मोफत उपलब्ध करून दिले जाणार आहे.

काही जिल्ह्यांमध्ये जाहीर करण्यात आलेल्या योजनेनुसार पात्र लाभार्थ्यांना १६ किलो वजनाचे बियाणे संच मिळणार असून, त्यासाठी महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करण्याचे आवाहन कृषी विभागाकडून करण्यात आले आहे.खरीप हंगामात पावसाच्या अनियमिततेमुळे
आर्थिक अडचणीत सापडलेल्या शेतकऱ्यांना रब्बी हंगामात कमी खर्चात पर्यायी पीक घेण्याची संधी या माध्यमातून उपलब्ध होणार आहे.

बियाण्यांचा खर्च वाचल्यामुळे शेतकऱ्यांना लागवडीसाठी सुरुवातीचे भांडवल उभारण्याचा ताण काही प्रमाणात कमी होऊ शकतो. तसेच पारंपरिक पिकांबरोबर मसूरसारख्या कडधान्य पिकांचा समावेश केल्यास शेतीतील पीक विविधीकरणालाही चालना मिळणार आहे.

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी महाराष्ट्र शासनाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करणे आवश्यक आहे. अर्ज करताना पोर्टलवर उपलब्ध असलेल्या मसूर पीक मिनी किट या घटकाची निवड करून मागितलेली माहिती भरावी लागेल.

शेतकऱ्यांनी स्वतःची वैयक्तिक माहिती, शेतीविषयक तपशील आणि पोर्टलवर नमूद केलेली आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवावीत. अर्ज करण्यासाठी महाडीबीटीच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देता येईल. योजनेशी संबंधित उपलब्ध क्यूआर कोड स्कॅन करूनही अर्ज प्रक्रियेपर्यंत
पोहोचता येणार आहे.

अर्ज सादर केल्यानंतर त्याची स्थिती पोर्टलवर तपासणे महत्त्वाचे आहे. या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी अर्जदारांनी पोर्टलवरील अटी व पात्रतेचे निकष काळजीपूर्वक वाचावेत. तसेच काही जिल्ह्यांमध्ये बियाणे वितरणाचे प्रमाण आणि उपलब्धता वेगळी असू शकते, त्यामुळे
आपल्या जिल्ह्यातील कृषी विभागाकडून अंतिम माहिती घेणे आवश्यक आहे.

प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य; लवकर अर्ज करण्याचे आवाहन : या योजनेचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे मसूर बियाणे मिनी किटचे वितरण प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य या तत्त्वावर करण्यात येणार आहे. म्हणजेच उपलब्ध बियाणे संचांची संख्या मर्यादित असल्याने
पात्र शेतकऱ्यांनी अर्ज करण्यास विलंब करू नये, असे आवाहन कृषी विभागाने केले आहे.

अर्जांची संख्या, जिल्हानिहाय निश्चित केलेले उद्दिष्ट आणि उपलब्ध बियाण्यांचा साठा यानुसार प्रत्यक्ष वितरणाची प्रक्रिया राबवली जाणार आहे. त्यामुळे केवळ योजनेची माहिती घेऊन थांबण्याऐवजी इच्छुक शेतकऱ्यांनी ऑनलाइन अर्जाची प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करावी. अर्ज करताना
चुकीची माहिती भरली जाणार नाही, याची काळजी घ्यावी.

अधिक माहिती, अर्जातील अडचणी किंवा लाभार्थी निवडीबाबत मार्गदर्शन हवे असल्यास संबंधित तालुका कृषी अधिकारी, मंडळ कृषी अधिकारी किंवा सहाय्यक कृषी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधता येईल. मसूर हे रब्बी हंगामातील महत्त्वाचे कडधान्य पीक असून कमी
पाण्यातही योग्य व्यवस्थापनाच्या आधारे त्याचे उत्पादन घेता येते.

पाण्याची मर्यादित उपलब्धता असलेल्या भागांमध्ये मसूर लागवड हा शेतकऱ्यांसाठी एक पर्यायी पीक पर्याय ठरू शकतो. मसूर पिकाच्या मुळांवरील गाठींमध्ये राहणारे रायझोबियम जिवाणू वातावरणातील नत्राचे स्थिरीकरण करण्यास मदत करतात. त्यामुळे पीक फेरपालटामध्ये
मसूरचा समावेश केल्यास जमिनीच्या सुपीकतेच्या व्यवस्थापनालाही हातभार लागू शकतो.

मात्र, चांगले उत्पादन मिळवण्यासाठी जमिनीचा प्रकार, ओलाव्याची उपलब्धता, योग्य वाण आणि पेरणीची वेळ यांचा विचार करणे गरजेचे आहे. शेताची योग्य मशागत करून पाण्याचा निचरा होणारी जमीन निवडावी. कृषी विद्यापीठ किंवा कृषी विभागाने शिफारस केलेल्या वाणांची
निवड करावी.

पेरणीपूर्वी बियाण्यांवर शिफारशीनुसार बीजप्रक्रिया करावी आणि संतुलित खत व्यवस्थापनाचा अवलंब करावा. पिकाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत तण नियंत्रण, तसेच पुढील वाढीच्या काळात रोग आणि किडींचे नियमित निरीक्षण केल्यास उत्पादनातील संभाव्य नुकसान कमी करता येऊ शकते.

दरम्यान, देशातील कडधान्य उत्पादन वाढविणे आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे या व्यापक उद्दिष्टांच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र व राज्य शासनाकडून कडधान्य लागवडीला प्रोत्साहन दिले जात आहे. हरभरा, तूर, उडीद आणि मसूर यांसारख्या पिकांचे क्षेत्र वाढविणे, सुधारित
बियाण्यांचा वापर वाढविणे आणि शेतकऱ्यांना कमी खर्चातील पीक पर्याय उपलब्ध करून देणे यावर भर दिला जात आहे.

मोफत बियाणे मिनी किट योजनेमुळे मसूर लागवडीचा खर्च कमी होण्यास मदत होणार असून, नव्याने या पिकाची लागवड करू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांनाही प्रोत्साहन मिळू शकते. मात्र, केवळ मोफत बियाणे मिळाले म्हणून लागवड न करता आपल्या भागातील हवामान, जमिनीची
परिस्थिती, सिंचनाची उपलब्धता आणि बाजारपेठेतील मागणी यांचा विचार करून पीक नियोजन करणे आवश्यक आहे.

एकंदरीत, रब्बी हंगामात मसूर लागवडीला चालना देण्यासाठी राबविण्यात येणारी ही योजना शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची संधी ठरू शकते. पात्र शेतकऱ्यांनी महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज करून या उपक्रमाचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन कृषी विभागाने केले आहे.