राज्यात अनेक भागांत वातावरणात बदल होत असून पुढील काही दिवस ढगाळ हवामानाची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. अशा परिस्थितीचा सर्वाधिक परिणाम रब्बी हंगामातील पिकांवर होण्याची शक्यता कृषी तज्ज्ञांनी वर्तविली आहे.
गहू, हरभरा, कांदा, द्राक्षे, भाजीपाला तसेच इतर संवेदनशील पिकांमध्ये भुरी (Powdery Mildew) रोगाचा प्रादुर्भाव वाढू शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी वेळेवर उपाययोजना करून पिकांचे संरक्षण करण्याचे आवाहन कृषी विभागाने केले आहे.
भुरी हा बुरशीजन्य रोग असून वातावरणात आर्द्रता वाढणे, सकाळी दव पडणे आणि दिवसभर ढगाळ वातावरण राहणे ही त्याच्या प्रसारासाठी पोषक परिस्थिती मानली जाते.
या रोगामुळे पानांवर, कोवळ्या फांद्यांवर तसेच शेंगा किंवा फळांवर पांढऱ्या चूर्णासारखा थर दिसू लागतो. सुरुवातीला रोग किरकोळ वाटत असला तरी योग्य वेळी नियंत्रण न घेतल्यास तो संपूर्ण पिकात वेगाने पसरून मोठे नुकसान करू शकतो.
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, भुरीचा प्रादुर्भाव वाढल्यास पानांमधील अन्ननिर्मितीची प्रक्रिया मंदावते. परिणामी झाडांची वाढ खुंटते, फुलधारणा कमी होते आणि उत्पादनात लक्षणीय घट येते.
हरभरा आणि गव्हासारख्या रब्बी पिकांमध्ये हा रोग अधिक प्रमाणात दिसून येतो. त्यामुळे हवामानातील बदल लक्षात घेऊन नियमित पिकांची पाहणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
शेतकऱ्यांनी दररोज सकाळी किंवा संध्याकाळी शेताची तपासणी करून पानांवर पांढऱ्या रंगाचा थर, वाकलेली पाने किंवा रोगाची सुरुवातीची लक्षणे दिसताच त्वरित उपाययोजना करावी.
रोगाची सुरुवातीची अवस्था ओळखून नियंत्रण घेतल्यास औषधांचा खर्च कमी होतो आणि पिकांचे नुकसानही टाळता येते. त्यामुळे निरीक्षण आणि वेळेवर निर्णय घेणे हीच सर्वात प्रभावी उपाययोजना ठरते.
भुरी रोगाचे नियंत्रण करण्यासाठी कृषी विद्यापीठे आणि कृषी विभागाने शिफारस केलेल्या बुरशीनाशकांचा वापर करावा. औषधांची फवारणी करताना शिफारस केलेले प्रमाण, योग्य वेळ आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळणे अत्यावश्यक आहे.
कोणतेही औषध मनमानी पद्धतीने किंवा जास्त प्रमाणात वापरणे टाळावे. आवश्यक असल्यास जवळच्या कृषी अधिकारी किंवा कृषी सेवा केंद्राचा सल्ला घ्यावा.
ढगाळ हवामानात शेतात पाणी साचणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी. अतिरिक्त ओलावा हा बुरशीजन्य रोगांना पोषक ठरतो.
तसेच पिकांमध्ये योग्य अंतर राखणे, तण नियंत्रण करणे आणि शेतात हवा खेळती राहील अशी व्यवस्था करणे गरजेचे आहे. यामुळे आर्द्रता कमी राहून रोगाचा प्रसार आटोक्यात ठेवण्यास मदत होते.
कांदा, द्राक्षे आणि विविध भाजीपाला पिकांमध्येही भुरीचा प्रादुर्भाव वेगाने वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे या पिकांची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
फवारणीनंतर पाऊस पडल्यास किंवा वातावरणात मोठा बदल झाल्यास तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार पुढील फवारणीचे नियोजन करावे. हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊनच शेतीची कामे आखल्यास अनावश्यक खर्च टाळता येतो.
हवामान विभागाकडून वेळोवेळी दिल्या जाणाऱ्या अंदाजावर शेतकऱ्यांनी लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. मोबाईल अॅप, कृषी विभागाच्या सूचना तसेच स्थानिक कृषी अधिकाऱ्यांचे मार्गदर्शन यांचा लाभ घेऊन योग्य वेळी प्रतिबंधात्मक उपाय करावेत.
हवामानातील बदलांकडे दुर्लक्ष न करता वैज्ञानिक शेती पद्धतींचा अवलंब केल्यास उत्पादन टिकवून ठेवणे शक्य होईल.
तज्ज्ञांचे मत आहे की, भुरी रोगावर उपचार करण्यापेक्षा त्याचा प्रतिबंध करणे अधिक फायदेशीर ठरते. त्यामुळे नियमित निरीक्षण, संतुलित खत व्यवस्थापन, योग्य सिंचन आणि शिफारशीनुसार बुरशीनाशकांचा वापर या बाबींवर भर देणे आवश्यक आहे.
वेळेवर केलेली दक्षता शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान टाळण्यास मदत करेल आणि रब्बी हंगामातील उत्पादनाची गुणवत्ता व प्रमाण दोन्ही टिकवून ठेवण्यास हातभार लावेल.
