मका पिकावर अमेरिकन लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव वाढल्यास पिकाच्या वाढीवर आणि उत्पादनावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. कोवळ्या अवस्थेतील मक्याच्या पानांवर, वाढीच्या मध्यवर्ती भागावर आणि कणसाच्या ठिकाणी अळी नुकसान करते.
अळी सुरुवातीच्या अवस्थेत असतानाच तिची ओळख करून नियंत्रणाच्या उपाययोजना केल्यास पिकाचे नुकसान मोठ्या प्रमाणात टाळता येते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी शेताची नियमित पाहणी करून अळीची लक्षणे दिसताच तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
पिकाची नियमित पाहणी ठरते महत्त्वाची : अमेरिकन लष्करी अळीला प्रामुख्याने Fall Armyworm म्हणून ओळखले जाते. या किडीच्या अळ्या मक्याच्या पानांवर खरवडून खाण्यापासून सुरुवात करतात. पुढे अळी पानांच्या मध्यवर्ती भागात शिरून पाने कुरतडते आणि वाढीच्या कोंबाचेही नुकसान करू शकते.
पानांवर अनियमित छिद्रे, खरवडल्यासारखे डाग, अळीची विष्ठा किंवा कोंबात भुसभुशीत पदार्थ दिसणे ही प्रादुर्भावाची प्रमुख लक्षणे आहेत. सुरुवातीच्या अवस्थेत नियंत्रण केल्यास खर्च कमी होतो आणि प्रभावी परिणाम मिळतो.
उपाय क्रमांक १ – शेताची पाहणी आणि अंडी-अळ्यांचा नाश : अमेरिकन लष्करी अळीच्या नियंत्रणासाठी पहिला आणि अत्यंत महत्त्वाचा उपाय म्हणजे नियमित निरीक्षण. पिकाची उगवण झाल्यानंतर विशेषतः कोवळ्या पानांची आणि कोंबाची पाहणी करावी.
पानांच्या खालच्या बाजूस अंडीचे पुंजके आढळल्यास ते हाताने गोळा करून नष्ट करावेत. लहान अळ्या दिसल्यास त्यांनाही गोळा करून नष्ट करता येते. या पद्धतीमुळे सुरुवातीच्या अवस्थेत किडीची संख्या कमी ठेवण्यास मदत होते आणि पुढील प्रादुर्भावाचा वेग आटोक्यात आणता येतो.
उपाय क्रमांक २ – जैविक नियंत्रणाला प्राधान्य : रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर करण्यापूर्वी जैविक नियंत्रणाच्या उपायांकडेही शेतकऱ्यांनी लक्ष देणे गरजेचे आहे. Trichogramma सारख्या परोपजीवी कीटकांचा वापर तसेच उपलब्ध आणि शिफारस केलेल्या जैविक कीटकनाशकांचा उपयोग किडीच्या व्यवस्थापनासाठी करता येतो.
काही जैविक घटक लहान अवस्थेतील अळ्यांवर प्रभावी ठरतात. मात्र कोणते जैविक उत्पादन, किती प्रमाणात आणि कोणत्या अवस्थेत वापरायचे यासाठी कृषी विभाग, कृषी विद्यापीठ किंवा अधिकृत तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
उपाय क्रमांक ३ – गरजेनुसार योग्य कीटकनाशकाचा वापर : अळीचा प्रादुर्भाव आर्थिक नुकसान पातळीपर्यंत पोहोचल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने नोंदणीकृत आणि मक्यावरील अमेरिकन लष्करी अळीसाठी शिफारस केलेल्या कीटकनाशकाचा वापर करावा.
फवारणी करताना औषध कोंबाच्या आतील भागापर्यंत पोहोचेल याची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण अळी अनेकदा कोंबाच्या आत लपलेली असते. एकाच गटातील कीटकनाशकांचा वारंवार वापर टाळून शिफारशीनुसार विविध कार्यपद्धतीच्या औषधांची फेरपालट करावी. लेबलवरील मात्रा, सुरक्षितता सूचना आणि प्रतीक्षा कालावधीचे काटेकोर पालन करणे आवश्यक आहे.
पाण्याचा आणि खतांचा योग्य वापरही महत्त्वाचा : पिकाची जोमदार वाढ राखण्यासाठी संतुलित खत व्यवस्थापन आणि आवश्यकतेनुसार सिंचन करणे महत्त्वाचे आहे.
अतिप्रमाणात नत्रयुक्त खतांचा वापर केल्यास पिकाची कोवळी वाढ वाढू शकते आणि काही किडींना अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
त्यामुळे माती परीक्षणावर आधारित खत व्यवस्थापन करावे. तसेच शेतात तणांचा प्रादुर्भाव कमी ठेवून पिकाची नियमित पाहणी करावी. एकात्मिक कीड व्यवस्थापन पद्धतीचा अवलंब केल्यास रासायनिक कीटकनाशकांवरील अवलंबित्व कमी करता येते.
वेळीच नियंत्रण न केल्यास उत्पादनावर परिणाम : अमेरिकन लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव दुर्लक्षित केल्यास पानांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होऊन प्रकाशसंश्लेषणाची क्षमता कमी होऊ शकते. गंभीर प्रादुर्भावामध्ये मक्याच्या वाढीच्या केंद्राचे नुकसान झाल्याने रोपाच्या वाढीवर परिणाम होतो.
पुढील टप्प्यात कणसाच्या विकासावरही त्याचा अप्रत्यक्ष परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे अळी मोठी होण्याची वाट न पाहता सुरुवातीच्या अवस्थेतच नियंत्रणाचे उपाय करणे शेतकऱ्यांसाठी अधिक फायदेशीर ठरते.
एकात्मिक व्यवस्थापनातून किडीवर नियंत्रण शक्य : अमेरिकन लष्करी अळीच्या नियंत्रणासाठी केवळ एका उपायावर अवलंबून न राहता नियमित निरीक्षण, अंडी व लहान अळ्यांचा नाश, जैविक उपाय आणि गरजेनुसार शिफारस केलेल्या कीटकनाशकांचा वापर अशी एकात्मिक पद्धत स्वीकारणे अधिक परिणामकारक ठरते.
शेतकऱ्यांनी आपल्या परिसरातील प्रादुर्भावाची तीव्रता लक्षात घेऊन कृषी अधिकारी किंवा कृषी विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. योग्य वेळी घेतलेली खबरदारीच मक्याचे उत्पादन आणि शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च सुरक्षित ठेवण्यास मदत करू शकते.
