Sugarcane harvesting machine : ऊस शेतीमध्ये यांत्रिकीकरणाचा वापर वेगाने वाढत असून, विशेषतः मशीनद्वारे उसतोड (हार्वेस्टर) करण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढताना दिसतो. मात्र, अनेक शेतकऱ्यांमध्ये अजूनही एक शंका कायम आहे—मशीनने उसतोड केल्यावर पुढील हंगामात एकरी ऊस उत्पादनात घट होते का? या प्रश्नाचे उत्तर केवळ “हो” किंवा “नाही” असे सरळ नसून, त्यामागे अनेक तांत्रिक आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित बाबी आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, योग्य पद्धतीने मशीन वापरल्यास एकरी उत्पादनात थेट घट होत नाही. हार्वेस्टरमुळे कापणीदरम्यान होणाऱ्या उत्पादन हानीची प्रमुख कारणे (Points):
◼️ शेतजमीन समतल नसल्यामुळे कापणी करताना ऊस बुंध्याचे नुकसान होते.
◼️ शिफारसीनुसार ओळीतील अंतर न ठेवल्यास हार्वेस्टर योग्य प्रकारे काम करू शकत नाही.
◼️ ऊस आडवा पडलेला असल्यास कापणीमध्ये अधिक नुकसान होते.
◼️ बेस कटरची उंची चुकीची ठेवल्याने बुंधा जास्त कापला जातो किंवा मुळांना इजा होते.
◼️ शेतात अपुरी ओलावा स्थिती असल्यास कापणीची कार्यक्षमता कमी होते.
◼️ प्रशिक्षित ऑपरेटरचा अभाव असल्यास मशीनचा योग्य वापर होत नाही.
◼️ ही सर्व कारणे व्यवस्थापनाशी संबंधित असून हार्वेस्टर तंत्रज्ञानातील दोष नाहीत.
मशीन उसतोडीचा मोठा फायदा म्हणजे वेळ आणि मजुरीची बचत. पारंपरिक हाताने तोड करताना जिथे जास्त वेळ आणि कामगार लागतात, तिथे मशीन कमी वेळेत मोठ्या क्षेत्रावर तोड करू शकते. यामुळे उस वेळेवर साखर कारखान्यात पोहोचतो, साखरेचा उतारा चांगला राहतो आणि शेतकऱ्याचे आर्थिक नुकसान टळते. मात्र, या फायद्यांचा पूर्ण लाभ घ्यायचा असेल तर शेताची पूर्वतयारी, ओळीतील अंतर आणि समतल जमीन आवश्यक असते.
कृषी तज्ज्ञ सांगतात की, मशीनने उसतोड केल्यानंतर शेतात उरलेला पालापाचोळा योग्य प्रकारे व्यवस्थापित केल्यास जमिनीची सुपीकता टिकून राहते. हा अवशेष सेंद्रिय खतासारखा उपयोगी ठरतो. तसेच, वेळेवर खत व्यवस्थापन, पाणी नियोजन आणि कीड-रोग नियंत्रण केल्यास मशीन तोडीमुळे उत्पादन घटते हा गैरसमज दूर होऊ शकतो.
एकूणच, मशीनने उसतोड केल्यामुळे उत्पादन घटते की नाही, हे मशीनच्या वापरावर, शेतकऱ्याच्या व्यवस्थापन कौशल्यावर आणि तांत्रिक मार्गदर्शनावर अवलंबून आहे. योग्य प्रशिक्षण, शास्त्रीय पद्धती आणि नियोजन केल्यास मशीन उसतोड ही ऊस शेतीसाठी फायदेशीर ठरू शकते, असा निष्कर्ष कृषी क्षेत्रातील अभ्यासक व्यक्त करतात.
