Cultivation of gram : तीन फुटांच्या सरीवर ठिबक सिंचनाचा वापर करून हरभऱ्याची लागवड केल्यास पाण्याचा कार्यक्षम वापर, अचूक पोषण व्यवस्थापन आणि समतोल वाढ साध्य करता येते, ज्यामुळे एकरी १८ ते २० क्विंटल उत्पादन मिळवणे शक्य होते. या पद्धतीत ओलाव्याचे नियोजन सुलभ होते, तणनियंत्रण सुलभ होते आणि उत्पादन खर्चावरही नियंत्रण ठेवता येते, परिणामी शाश्वत आणि नफा देणारी शेती साध्य होते. योग्य वाण, वेळेवर पेरणी आणि संतुलित खत व्यवस्थापन यांची सांगड घातल्यास ही तंत्रज्ञानाधारित पद्धत विविध हवामान व जमिनीच्या प्रकारांमध्ये सहजपणे राबवता येते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना अधिक उत्पन्न आणि स्थिरता मिळवण्यास मदत होते.

जमिनीची सुपीकता वाढवण्यासाठी पीक पालटाचा अवलंब करताना कमी कालावधीत जास्त उत्पादन देणाऱ्या पिकांकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढताना दिसतो. कराड तालुक्यातील कालगाव येथील शेतकरी रमेश चव्हाण यांनी १०० ते ११० दिवसांत येणाऱ्या आणि इतर पिकांच्या तुलनेत अधिक उत्पादनक्षम ठरणाऱ्या चिराग वाणाच्या हरभऱ्याची एक एकर क्षेत्रावर यशस्वी लागवड केली आहे. रब्बी हंगामातील या पिकातून त्यांना १८ ते २० क्विंटल उत्पादन अपेक्षित असून, एक लाख रुपयांहून अधिक उत्पन्न मिळण्याचा विश्वास आहे. योग्य नियोजन, संतुलित खत व्यवस्थापन आणि पाण्याचा कार्यक्षम वापर यामुळे हरभरा पीक शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर पर्याय ठरत आहे, तसेच जमिनीची सुपीकता राखण्यासही मदत करत आहे.

रब्बी हंगामात हरभरा हे खात्रीशीर उत्पन्न देणारे पीक असल्याने अनेक शेतकरी नियमितपणे त्याची लागवड करतात, आणि कालगाव येथील रमेश चव्हाण यांचा यशस्वी प्रयोग याचे उत्तम उदाहरण ठरतो. प्रगतशील व आधुनिक पद्धतीने शेती करणारे रमेश चव्हाण यांनी यापूर्वी भुईमूग पिकात विक्रमी उत्पादन घेतले असून, यंदा तीन फुटांच्या सरीवर ठिबक सिंचनाचा वापर करून हरभऱ्याची नियोजनबद्ध लागवड केली आहे. दोन रोपांमध्ये आठ इंच व दोन ओळींमध्ये बारा इंच अंतर ठेवत एक एकरासाठी १५ किलो बियाण्यांची टोकणी करण्यात आली. पेरणीनंतर ठराविक कालावधीनुसार जैविक कीटकनाशक व बुरशीनाशक अळवणी, संतुलित रासायनिक खतांची फवारणी आणि ठिबकद्वारे द्रवरूप खत व्यवस्थापन अशा टप्प्याटप्प्याने पिकाची काळजी घेण्यात आली. फुलधारणा आणि वाढीच्या महत्त्वाच्या अवस्थांमध्ये योग्य पोषण व संरक्षण दिल्यामुळे पिकाची जोमदार वाढ होत असून, एकरी १८ ते २० क्विंटल उत्पादनाची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. वेळेवर आणि शास्त्रशुद्ध व्यवस्थापनामुळे कमी क्षेत्रातही अधिक उत्पादन घेणे शक्य असल्याचे या प्रयोगातून स्पष्ट होते.

तीन फुटांच्या सरीवर ठिबक सिंचनाचा अवलंब करत रमेश चव्हाण यांनी एकरी १५ किलो बियाण्यांचे टोकण करून हरभऱ्याची नियोजनबद्ध लागवड केली, ज्यामध्ये दोन रोपांमध्ये आठ इंच आणि दोन ओळींमध्ये बारा इंच अंतर राखण्यात आले. टोकणीनंतर अवघ्या आठ दिवसांत व्हीएसआयचे जैविक कीटकनाशक व बुरशीनाशक अळवणी देऊन पिकाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात संरक्षणाची प्रभावी काळजी घेण्यात आली. अशा शास्त्रशुद्ध व्यवस्थापनासोबतच शेतकरी वर्गाने एकाच पिकावर अवलंबून न राहता पीक पालटाचा अवलंब केल्यास जमिनीचा पोत सुधारतो, सुपीकता वाढते आणि पुढील पिकांसाठी अनुकूल वातावरण तयार होते. प्रयोगशील व विविध पिकांची निवड केल्यास उत्पादनात स्थैर्य येते आणि दीर्घकालीन उत्पन्नवाढ साध्य करता येते.