दुष्काळी परिस्थितीमुळे चिंतेत असलेल्या कुकडी प्रकल्पाच्या लाभक्षेत्रातील शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. कुकडी प्रकल्पातील येडगाव धरणातून आगामी ५ नोव्हेंबरपासून रब्बी हंगामासाठी सिंचनाचे पहिले आवर्तन सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
या निर्णयामुळे नगर, पुणे आणि परिसरातील हजारो शेतकऱ्यांना रब्बी पिकांच्या लागवडीसाठी आवश्यक पाणी उपलब्ध होणार असून, गहू, हरभरा, कांदा, ज्वारी तसेच विविध भाजीपाला पिकांना मोठा आधार मिळणार आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून अपुऱ्या पावसामुळे सिंचनाची चिंता वाढली होती. त्यामुळे प्रशासनाच्या या निर्णयाचे शेतकरी संघटनांकडून स्वागत करण्यात येत आहे.
यंदाच्या मान्सूनमध्ये अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस झाल्याने अनेक धरणांतील पाणीसाठा मर्यादित राहिला होता. त्यामुळे रब्बी हंगामासाठी पाणी उपलब्ध होणार की नाही, याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले होते. जलसंपदा विभागाने उपलब्ध पाणीसाठ्याचा बारकाईने आढावा घेत, पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देतानाच शेतीसाठी नियोजनबद्ध पद्धतीने पाणी सोडण्याचा निर्णय घेतला आहे.
त्यानुसार येडगाव धरणातून पहिले आवर्तन निश्चित करण्यात आले असून, कालव्यांच्या माध्यमातून टप्प्याटप्प्याने पाणी वितरित केले जाणार आहे. यामुळे रब्बी पिकांच्या वेळेवर लागवडीस गती मिळेल आणि शेतीतील उत्पादनक्षमतेलाही चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, रब्बी हंगामातील पहिले आवर्तन अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. सुरुवातीच्या काळात योग्य प्रमाणात पाणी मिळाल्यास पिकांची उगवण चांगली होते, मुळांची वाढ सक्षम होते आणि पुढील वाढीसाठी आवश्यक आर्द्रता जमिनीत टिकून राहते. विशेषतः हरभरा, गहू, कांदा आणि चारा पिकांसाठी हे पाणी जीवनदायी ठरणार आहे.
मात्र, शेतकऱ्यांनी उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे तितकेच आवश्यक आहे. ठिबक व तुषार सिंचनासारख्या आधुनिक सिंचन पद्धतींचा अवलंब केल्यास कमी पाण्यात अधिक क्षेत्राला लाभ देता येईल. तसेच शेततळी, सरी-वरंबा पद्धत आणि पाणी अडवून जमिनीत मुरविण्याच्या उपाययोजनांनाही प्राधान्य देण्याचे आवाहन कृषी तज्ज्ञांनी केले आहे.
जलसंपदा विभागाने कालवा परिसरातील शेतकऱ्यांना नियोजित वेळापत्रकानुसारच पाण्याचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे. अनधिकृतरीत्या पाणी उचलणे, कालव्यांची तोडफोड करणे किंवा आवश्यकतेपेक्षा जास्त पाणी घेणे टाळावे, अन्यथा इतर शेतकऱ्यांवर त्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
संबंधित अधिकाऱ्यांकडून कालव्यांवर नियमित पाहणी केली जाणार असून, पाणी वितरणात पारदर्शकता राखण्यासाठी विशेष यंत्रणा कार्यरत राहणार आहे. शेतकऱ्यांनी आपल्या क्षेत्रातील सिंचन वेळापत्रकाची माहिती स्थानिक पाटबंधारे कार्यालयातून घेऊन त्यानुसार नियोजन करावे, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
रब्बी हंगाम हा राज्यातील अन्नधान्य उत्पादनाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. अशा परिस्थितीत येडगाव धरणातून ५ नोव्हेंबरपासून सुरू होणारे पहिले आवर्तन शेतकऱ्यांसाठी आशेचा किरण ठरणार आहे. योग्य नियोजन, पाण्याचा कार्यक्षम वापर आणि आधुनिक सिंचन तंत्रज्ञानाचा अवलंब केल्यास मर्यादित पाणीसाठ्यातूनही चांगले उत्पादन मिळविणे शक्य होईल.
प्रशासन, जलसंपदा विभाग आणि शेतकरी यांनी समन्वयाने काम केल्यास रब्बी हंगाम यशस्वी होऊन उत्पादनात वाढ होईल, तसेच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळेल. त्यामुळे या आवर्तनाकडे केवळ पाणीपुरवठा म्हणून नव्हे, तर दुष्काळी परिस्थितीत बळिराजाला मिळालेला महत्त्वाचा आधार म्हणून पाहिले जात आहे.
