पावसाळ्यापूर्वी जनावरांना घटसर्प, फऱ्या, लाळ्या-खुरकुत, फाशी, पीपीआर, आंत्रविषार, देवी यांसारख्या रोगांविरुद्ध लसीकरण करणे अत्यावश्यक आहे. लसीकरण नेहमी पावसाळा सुरू होण्याआधीच करावे, कारण रोगप्रतिकारशक्ती निर्माण होण्यासाठी किमान १५ दिवस लागतात.
पावसाळ्यापूर्वी जनावरांचे लसीकरण : शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शक
पावसाळा आणि रोगांचा संबंध
पावसाळ्यात आर्द्रता वाढल्यामुळे जनावरांमध्ये संसर्गजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर होतो. गाई, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या यांना घटसर्प, फऱ्या, लाळ्या-खुरकुत, फाशी (काळपुळी), तसेच पीपीआर (Peste des Petits Ruminants) सारखे रोग होण्याची शक्यता जास्त असते. या रोगांमुळे दूध उत्पादन घटते, जनावरांची कार्यक्षमता कमी होते आणि मृत्यूही होऊ शकतो.
कोणत्या लसी द्याव्यात?
घटसर्प लस : एप्रिल–मे महिन्यात मोठ्या जनावरांना द्यावी.
फऱ्या लस : गाई-म्हशींमध्ये लंगडण्याचा त्रास टाळण्यासाठी.
लाळ्या-खुरकुत लस : दूध उत्पादन घटू नये म्हणून.
फाशी (काळपुळी) लस : अचानक मृत्यू टाळण्यासाठी.
पीपीआर लस : शेळ्या-मेंढ्यांमध्ये संसर्गजन्य रोग टाळण्यासाठी.
आंत्रविषार व देवी लस : लहान जनावरांमध्ये रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी.
लसीकरणापूर्वी घ्यावयाची काळजी
जंतनिर्मूलन : लसीकरणाच्या आठवडाभर आधी जनावरांना जंतनाशक औषध द्यावे.
गोचीड व गोमाशी नियंत्रण : गोठ्यातील परजीवी नष्ट करावेत.
क्षार-मिश्रण व जीवनसत्त्व पुरवठा : आहारातून पूरक पोषण द्यावे.
कोल्ड चेनमध्ये लस साठवणूक : लस योग्य तापमानात ठेवणे आवश्यक.
विश्वसनीय कंपनीची लस
निवडावी : संशोधन व चाचण्या झालेल्या लसींचा वापर करावा.
परिणाम आणि फायदे
रोगप्रतिकारशक्ती वाढते : जनावरांना रोगांचा धोका कमी होतो.
उत्पादनक्षमता टिकते : दूध व मांस उत्पादन स्थिर राहते.
आर्थिक बचत : उपचार खर्च कमी होतो.
मृत्यूदर घटतो : अचानक मृत्यू टाळता येतो.
निष्कर्ष
पावसाळ्यापूर्वी योग्य वेळी केलेले लसीकरण हे शेतकऱ्यांसाठी विम्यासारखे संरक्षण आहे. रोगप्रतिकारशक्ती निर्माण होण्यासाठी वेळ लागतो, त्यामुळे लसीकरण नेहमी साथ येण्याआधीच करणे गरजेचे आहे.
