राज्यात अनेक भागांत हवामानात सातत्याने बदल होत असून पुढील काही दिवसांत हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. अशा परिस्थितीत फळबागा, भाजीपाला तसेच फुलपिकांची योग्य काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक ठरते. अचानक होणारा पाऊस, वाढलेली आर्द्रता आणि ढगाळ वातावरण यामुळे विविध बुरशीजन्य रोग, कीड आणि फळगळीचा धोका वाढतो.
त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन बागेचे नियोजनपूर्वक व्यवस्थापन केल्यास संभाव्य नुकसान टाळणे शक्य होणार आहे. कृषी तज्ज्ञांनीही शेतकऱ्यांना आवश्यक ती खबरदारी घेण्याचे आवाहन केले असून वेळेत केलेले व्यवस्थापन उत्पादन व गुणवत्तेचे संरक्षण करण्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.
फळबागांमध्ये पाणी साचणार नाही यासाठी योग्य निचऱ्याची व्यवस्था करणे हे सर्वात पहिले काम आहे. संत्रा, मोसंबी, डाळिंब, द्राक्ष, आंबा, पेरू आणि इतर फळबागांमध्ये झाडांच्या बुंध्याजवळ पाणी साचल्यास मुळांना ऑक्सिजनचा पुरवठा कमी होतो आणि मुळकुज, कॉलर रॉट यांसारख्या रोगांचा प्रादुर्भाव वाढू शकतो. त्यामुळे चर आणि नाले स्वच्छ ठेवून अतिरिक्त पाणी त्वरित बाहेर काढणे आवश्यक आहे.
झाडांच्या फांद्यांची योग्य छाटणी करून बागेत हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी. यामुळे बागेतील आर्द्रता कमी राहते आणि बुरशीजन्य रोगांचा प्रसार कमी होण्यास मदत होते. ज्या बागांमध्ये ठिबक सिंचन व्यवस्था आहे, तेथे पावसाच्या प्रमाणानुसार सिंचनाचे नियोजन बदलणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
पावसाळी आणि ढगाळ वातावरणात बुरशीजन्य रोगांचा वेगाने प्रसार होण्याची शक्यता असल्याने नियमित पाहणी करणे गरजेचे आहे. डाळिंबामध्ये तेल्या रोग, द्राक्षांमध्ये भुरी व डाऊनी मिल्ड्यू, आंब्यामध्ये अँथ्रॅक्नोज, तर भाजीपाला पिकांमध्ये करपा आणि विविध पानांवरील डागांचे रोग वाढू शकतात. रोगाची सुरुवातीची लक्षणे दिसताच कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार शिफारशीत बुरशीनाशकांची फवारणी करावी.
त्याचबरोबर रसशोषक किडी, फळमाशी, तुडतुडे किंवा मावा यांचा प्रादुर्भाव वाढत असल्यास योग्य कीडनियंत्रण उपाय तातडीने राबवावेत. फवारणी करताना हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन पावसाची शक्यता नसलेल्या कालावधीतच औषधांची फवारणी करावी, अन्यथा औषधांचा परिणाम कमी होण्याची शक्यता असते.
बागेतील पोषण व्यवस्थापनाकडेही विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. मुसळधार पावसामुळे जमिनीतील अन्नद्रव्यांची धूप होऊ शकते, त्यामुळे आवश्यकतेनुसार विद्राव्य खते किंवा सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी करण्याचा विचार करावा. झाडांच्या बुंध्याभोवती तण वाढू देऊ नये, कारण तणांमुळे आर्द्रता वाढते आणि अनेक रोग व किडींना पोषक वातावरण तयार होते.
पडलेली कुजकी फळे, रोगट पाने आणि फांद्या त्वरित गोळा करून नष्ट कराव्यात. काढणीस तयार असलेल्या फळांची वेळेत तोडणी करून सुरक्षित ठिकाणी साठवणूक करावी, कारण सततच्या पावसामुळे फळांचा दर्जा घसरू शकतो. बाजारपेठेत चांगला भाव मिळवण्यासाठी दर्जेदार आणि निरोगी उत्पादन टिकवणे आवश्यक आहे.
हवामानातील अनिश्चितता लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी दररोज अधिकृत हवामान अंदाजावर लक्ष ठेवून त्यानुसार बागेतील कामांचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. अनावश्यक सिंचन, खतांचा अतिरिक्त वापर किंवा पावसाच्या अगोदर फवारणी टाळावी. बागेतील प्रत्येक झाडाची नियमित पाहणी करून रोग व किडीची सुरुवातीची लक्षणे ओळखल्यास मोठे नुकसान टाळता येते.
कृषी विभाग, कृषी विज्ञान केंद्र आणि स्थानिक तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार योग्य उपाययोजना केल्यास संभाव्य पावसाच्या काळातही बागेचे संरक्षण करता येईल. योग्य निचरा, संतुलित पोषण, वेळेवर रोग व कीड नियंत्रण आणि हवामानावर आधारित व्यवस्थापन या चार बाबींवर भर दिल्यास शेतकऱ्यांना उत्पादन, गुणवत्ता आणि आर्थिक उत्पन्न टिकवून ठेवण्यास निश्चितच मोठी मदत होईल.
