Harabhara rate : रब्बी हंगामातील नवीन हरभऱ्याची आवक वेगाने वाढत असली तरी खुल्या बाजारातील घसरलेल्या दरामुळे शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. सध्या खासगी बाजारात हरभऱ्याला सरासरी ५,१०० रुपये प्रति क्विंटल दर मिळत असून, शासनाने जाहीर केलेल्या ५,८७५ रुपयांच्या हमीभावापेक्षा तब्बल ७७५ रुपये कमी दराने व्यवहार होत आहेत. या दरघटीमुळे उत्पादन खर्च भागवणे कठीण जात असून शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर थेट परिणाम होत आहे. खरेदी केंद्रे नियमितपणे सुरू राहणे, हमीभावाची प्रभावी अंमलबजावणी आणि बाजारातील स्थैर्य राखणे ही काळाची गरज आहे, जेणेकरून शेतकऱ्यांना योग्य मोबदला मिळून त्यांचा आत्मविश्वास टिकून राहील. बदलत्या बाजारस्थितीत योग्य नियोजन, माहितीची उपलब्धता आणि पर्यायी विक्री मार्गांचा विचार केल्यास परिस्थितीशी जुळवून घेणे सुलभ होऊ शकते.
शासनाने हरभऱ्याचा हमीभाव ५,८७५ रुपये प्रति क्विंटल जाहीर केला असला तरी प्रत्यक्षात शासकीय खरेदी प्रक्रिया अद्याप सुरू न झाल्याने शेतकऱ्यांची अडचण वाढली आहे. कागदोपत्री हमीभाव उपलब्ध असला तरी बाजारात त्याचा लाभ न मिळाल्याने अनेकांना कमी दरातच माल विकावा लागत आहे. शेतीखर्च, मजुरी, कर्जफेड आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन गरजा भागवण्यासाठी तातडीने रोकड आवश्यक असल्यामुळे शेतकरी नाईलाजाने व्यापाऱ्यांकडे वळत आहेत. या परिस्थितीत हमीभावाची प्रभावी अंमलबजावणी, खरेदी केंद्रांचे वेळेवर सुरू होणे आणि पारदर्शक प्रक्रिया राबवणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते, जेणेकरून शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनाला योग्य मोबदला मिळून आर्थिक स्थैर्य राखता येईल.
यंदाच्या रब्बी हंगामात जिल्ह्यात हरभऱ्याची विक्रमी पेरणी नोंदली गेली असून शेती क्षेत्रात लक्षणीय वाढ दिसून येते. सर्वसाधारण २,४२,५१० हेक्टर क्षेत्राच्या तुलनेत यंदा तब्बल २,६६,२१० हेक्टरवर हरभऱ्याची लागवड करण्यात आली आहे, ज्यामुळे उत्पादनात मोठी वाढ अपेक्षित आहे. त्याचबरोबर ५३,१४० हेक्टरवर गहू, ४०,९७७ हेक्टरवर उन्हाळी ज्वारी आणि १४,४८७ हेक्टरवर मका पिकाची पेरणी झाली आहे. वाढलेल्या क्षेत्रफळामुळे आगामी आठवड्यांत बाजारात हरभऱ्याची आवक आणखी वाढण्याची शक्यता असून, त्याचा दरांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी बाजारस्थितीचा आढावा घेत योग्य नियोजन करणे आणि उपलब्ध विक्री पर्यायांचा विचार करणे आवश्यक ठरेल, जेणेकरून वाढत्या उत्पादनाचा अधिकतम लाभ मिळवता येईल.
गेल्या आठवड्यापासून नवीन हरभऱ्याची आवक सुरू झाली असून काढणीचा वेग वाढत असल्याने पुढील काही दिवसांत बाजारात मोठ्या प्रमाणात माल दाखल होण्याची शक्यता आहे. वाढती आवक ही उत्पादनाच्या दृष्टीने सकारात्मक असली तरी मागणीचा वेग तितकाच नसेल तर दरांवर आणखी दबाव येऊ शकतो, अशी शेतकऱ्यांची चिंता आहे. आधीच घसरलेल्या बाजारभावाच्या पार्श्वभूमीवर ही परिस्थिती आर्थिक ताण वाढवू शकते. त्यामुळे बाजारातील हालचालींचे सतत निरीक्षण, साठवणुकीची योग्य सोय आणि पर्यायी विक्री मार्गांचा विचार करणे गरजेचे ठरेल, जेणेकरून बदलत्या परिस्थितीत योग्य निर्णय घेता येतील.
नवीन हरभऱ्याची आवक वाढण्यापूर्वीच हमीभाव खरेदी केंद्रे तातडीने सुरू करावीत, अशी ठाम मागणी शेतकरी करत आहेत. हमीभाव जाहीर असूनही प्रत्यक्ष खरेदी प्रक्रिया सुरू नसल्याने शेतकऱ्यांना कमी दरात माल विकण्याची वेळ येत असून आर्थिक तणाव वाढत आहे. विशेषतः नांदेड जिल्ह्यातील हरभरा उत्पादक शेतकरी या परिस्थितीमुळे चिंतेत आहेत. शासकीय खरेदी वेळेत सुरू झाल्यास बाजारातील दरांना आधार मिळेल, स्पर्धात्मक वातावरण निर्माण होईल आणि शेतकऱ्यांची संभाव्य लूट थांबेल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. मात्र आवक वाढण्यापूर्वी ठोस निर्णय न झाल्यास दरांवर आणखी दबाव येऊन नुकसान वाढण्याची भीतीही व्यक्त होत आहे, त्यामुळे त्वरित आणि प्रभावी अंमलबजावणीची गरज अधोरेखित होत आहे.
